برای یک کاربر ایرانی، دو مسیر وجود دارد و هر دو ریسک دارند. مسیر داخلی ساده است (ریال را به صرافی می‌دهی و رمزارز می‌گیری) ولی پای حساب بانکی تو را وسط می‌آورد و همان حساب می‌تواند مسدود شود. مسیر خارجی عمق بازار و کارمزد بهتر دارد ولی صرافی‌های بزرگ جهانی در شرایط استفادهٔ خودشان ارائهٔ خدمات به ساکنان ایران را ممنوع کرده‌اند و حساب هر لحظه می‌تواند بسته شود. انتخاب بین این دو یعنی انتخاب بین «ریسک حساب بانکی» و «ریسک حساب صرافی»، نه انتخاب بین امن و ناامن.
صرافی داخلی دو کار می‌کند: ریال تو را می‌گیرد و رمزارز به حسابت اضافه می‌کند، و در جهت عکس رمزارز را می‌فروشد و ریال به حساب بانکی تو می‌ریزد. ورود و خروج پول از درگاه پرداخت بانکی یا واریز مستقیم انجام می‌شود و همین نقطه، نقطهٔ اتصال رمزارز به نظام بانکی کشور است.
قیمتی که می‌بینی هم با قیمت جهانی یکی نیست. صرافی داخلی قیمت جهانی را در یک نرخ ریالی ضرب می‌کند و کارمزد و اختلاف مظنهٔ خرید و فروش خودش را هم رویش می‌گذارد. آن نرخ ریالی معمولاً همان «تتر تومانی» است که در استیبل‌کوین و تتر توضیح داده شده است و می‌تواند از دلار بازار آزاد فاصله بگیرد.
از زمستان ۱۴۰۳ بانک مرکزی به‌عنوان مرجع ساماندهی بازار رمزارز معرفی شد و از کسب‌وکارهای این حوزه خواست اطلاعاتشان را ثبت و «موافقت اصولی» بگیرند. یعنی وضعیت مجوز این صرافی‌ها در حال شکل‌گرفتن است و ثابت نیست؛ پیش از سپردن پول، آخرین وضعیت را از منبع رسمی ببین. شرح کامل‌تر وضعیت قانونی در قانون و مالیات رمزارز در ایران آمده است.
چون قواعد مبارزه با پولشویی، شناسایی مشتری را برای هر کسب‌وکاری که پول جابه‌جا می‌کند الزامی کرده است. صرافی داخلی معمولاً کارت ملی، تأیید شمارهٔ موبایل به نام خودت، شمارهٔ شبای حساب به نام خودت و یک ویدیوی احراز هویت می‌خواهد.
سه قاعده اینجا استثنا ندارند و رعایت‌نکردنشان مستقیم به دردسر ختم می‌شود:
چون در پروندهٔ قضایی، اولین کسی که پاسخگوست صاحب حساب است، نه کسی که از حساب استفاده کرده. اجاره‌دادن یا فروختن حساب بانکی، کارت و رمز اینترنت‌بانک در ایران جرم شناخته می‌شود و نهادهای رسمی بارها دربارهٔ آن هشدار داده‌اند.
سازوکارش ساده است: کسی پیشنهاد می‌دهد در ازای مبلغی ماهانه، اجازه دهی واریز و برداشت از حساب تو انجام شود. آن پول معمولاً از کلاهبرداری، شرط‌بندی یا معاملات غیرقانونی می‌آید. وقتی شاکی پیدا شود، مسیر پول به حساب تو می‌رسد و تو باید توضیح بدهی، نه او. نتیجه معمولاً مسدودی حساب، پروندهٔ قضایی و در موارد جدی اتهام معاونت در پولشویی است.
هشدارپیشنهاد «فقط چند واریز کوچک انجام می‌شود و مشکلی پیش نمی‌آید» دقیقاً همان جمله‌ای است که در هر پروندهٔ حساب اجاره‌ای تکرار شده است. هیچ مبلغ ماهانه‌ای ارزش مسدودشدن همهٔ حساب‌های بانکی و یک پروندهٔ کیفری را ندارد.
معمولاً نه به این دلیل که رمزارز خریده‌ای، بلکه به این دلیل که پولی با منشأ مشکوک وارد حسابت شده یا الگوی تراکنش‌هایت شبیه حساب واسطه شده است. چند رفتار پرخطر که کاربران عادی هم ناخواسته انجام می‌دهند:
راه کم‌کردن این ریسک ساده است: ورود و خروج پول فقط از طریق درگاه رسمی صرافی، فقط با حساب به نام خودت، و نگه‌داشتن سابقهٔ معامله‌ها. معاملهٔ نفر به نفر با آدم ناشناس، سود کارمزدش هیچ‌وقت به قیمت ریسکش نمی‌ارزد.
ریسک اصلی، ریسک دسترسی است. صرافی‌های بزرگ جهانی در شرایط استفادهٔ خود، ایران را در فهرست حوزه‌های محدودشده گذاشته‌اند و ارائهٔ خدمات به کاربری که از آنجا استفاده می‌کند را نمی‌پذیرند. نتیجهٔ عملی این است که حساب می‌تواند در هر مرحله، به‌ویژه هنگام احراز هویت یا هنگام برداشت، محدود یا بسته شود.
خطر بزرگ‌تر وقتی است که دارایی روی همان صرافی مانده باشد. برخلاف حساب بانکی داخلی که فرایند رسیدگی دارد، اینجا طرف مقابل شرکتی در کشور دیگر است و عملاً راه پیگیری در دسترس نیست. برای همین، برای کسی که با صرافی خارجی کار می‌کند، انتقال دارایی به کیف پول شخصی یک احتیاط نیست، بخشی از فرایند است.
| موضوع | صرافی داخلی | صرافی خارجی |
|---|---|---|
| ورود و خروج ریال | مستقیم، با حساب به نام خودت | مسیر مستقیمی ندارد |
| احراز هویت | کارت ملی، موبایل و شبا به نام خودت | مدارک هویتی و اقامت؛ ایران معمولاً پذیرفته نیست |
| ریسک اصلی | مسدودی حساب بانکی، ریسک خود شرکت | بسته‌شدن حساب و از دست رفتن دسترسی |
| قیمت | قیمت جهانی ضرب‌در نرخ ریالی + کارمزد | نزدیک قیمت جهانی |
| پیگیری در صورت مشکل | مراجع داخلی | عملاً بدون مسیر پیگیری |
| نگهداری دارایی | بهتر است فقط مبلغ در حال معامله | بهتر است فقط مبلغ در حال معامله |
مثالفرض کن ۵۰ میلیون تومان می‌خواهی به تتر تبدیل کنی. در صرافی داخلی نرخ تتر ۱۰۲٬۰۰۰ تومان است در حالی که دلار بازار آزاد ۱۰۰٬۰۰۰ تومان است، یعنی ۲٪ بالاتر. کارمزد هر سمت را هم حدود ۰٫۴٪ بگیر. اگر بعداً فاصلهٔ تتر و دلار آزاد بسته شود و تتر را بفروشی، حتی بدون هیچ تغییری در دلار آزاد حدود ۲ + ۰٫۴ + ۰٫۴ = ۲٫۸٪ از پولت رفته است؛ روی ۵۰ میلیون تومان یعنی حدود ۱٬۴۰۰٬۰۰۰ تومان. این هزینه را پیش از معامله حساب کن، نه بعد از آن.
تا جایی که مقررات منتشرشده نشان می‌دهد، خرید و نگهداری شخصی رمزارز در ایران جرم‌انگاری نشده است؛ آنچه محدود شده استفاده از رمزارز به‌عنوان ابزار پرداخت داخلی و ارائهٔ خدمات حرفه‌ای بدون مجوز است. جزئیات و مرز دقیقش در قانون و مالیات رمزارز در ایران آمده است.
اول از بانک دلیل و مرجع دستور را بپرس، بعد با همان مرجع پیگیری کن و اسناد معامله‌هایت را آماده داشته باش. مسدودی معمولاً از یک شکایت یا یک الگوی تراکنش مشکوک شروع می‌شود و سند معاملهٔ شفاف، قوی‌ترین دفاع است.
هم شرایط استفادهٔ آن صرافی را نقض می‌کند، هم دارایی از نظر حقوقی به نام تو نیست. اگر رابطه به هم بخورد یا حساب بسته شود، هیچ ادعایی نداری. این همان حساب اجاره‌ای است، فقط در سمت دیگر مرز.
چون میان قیمت جهانی و قیمت ریالی یک نرخ ارز و یک کارمزد نشسته است. همیشه قیمت ریالی تابلو را با «قیمت جهانی ضرب‌در نرخ دلار آزاد» خودت مقایسه کن تا بدانی چند درصد اضافه می‌پردازی.