«طلا بهتر بود یا بورس؟» سؤالی است که جواب درستش به سه چیز بستگی دارد: کدام بازه، کدام دارایی به‌جای کدام دارایی، و مهم‌تر از همه با چه مبنایی. همان مبلغ می‌تواند در مبنای اسمی رشد چشمگیر نشان بدهد و در مبنای تورم‌زدوده تقریباً بی‌حرکت باشد. ابزار «اگر گذاشته بودی…» در بازار باشه دقیقاً همین سه سؤال را کنار هم می‌گذارد: یک مبلغ فرضی را در چند دارایی ایرانی می‌گذارد و نشان می‌دهد امروز هرکدام چقدر ارزش دارد، به سه زبان مختلف.
چون رشد اسمی تومانی به‌تنهایی نمی‌گوید قدرت خریدت واقعاً بیشتر شده یا نه. تومان خودش هر سال به‌خاطر تورم ارزش از دست می‌دهد؛ یک دارایی که فقط هم‌پای تورم رشد کرده، اسمی «سود» نشان می‌دهد ولی واقعی هیچ سودی نداشته. رابطهٔ تورم و قدرت خرید را در تورم با پول نقدت چه می‌کند؟ باز کرده‌ایم.
مثالفرض کن یک دارایی در یک سال ۴۰٪ رشد اسمی کرده. اگر تورم همان سال حدود ۳۵٪ بوده باشد، رشد واقعی (تورم‌زدوده) ۱٫۴۰ ÷ ۱٫۳۵ منهای یک، یعنی حدود ۳٫۷٪ است، نه ۴۰٪. عدد اسمی برای مقایسه با نگه‌داشتن پول نقد به‌تنهایی کافی نیست.
یک مبلغ و یک بازهٔ زمانی می‌گیری، ابزار نشان می‌دهد اگر همان مبلغ را در چند دارایی رایج ایرانی می‌گذاشتی، امروز چقدر ارزش داشت؛ از بهترین به بدترین رتبه‌بندی می‌شود. دارایی‌های نمایش‌داده‌شده نمایندهٔ نقدشونده‌اند، نه خود بازار:
| دارایی نمایش‌داده‌شده | چه چیزی را نشان می‌دهد |
|---|---|
| صندوق درآمد ثابت | چیزی شبیه سپرده با سود روزشمار |
| صندوق طلا | بازده طلای داخلی |
| صندوق نقره | بازده نقرهٔ داخلی |
| صندوق سهامی | بازده کلی بورس |
| صندوق املاک | بازده تقریبی مسکن |
| دلار آزاد | بازده نگه‌داشتن اسکناس دلار |
| بیت‌کوین (ریالی) | قیمت جهانی بیت‌کوین ضرب‌در دلار آزاد |
هر ردیف یک نمایندهٔ نقدشونده است، نه خود دارایی؛ مثلاً «بورس» یعنی بازده یک صندوق سهامی مشخص، نه شاخص کل. این شفافیت روی خود صفحه هم نوشته می‌شود تا عدد با واقعیت شخصی هر کاربر اشتباه گرفته نشود.
هر سه را کنار هم ببین؛ ابزار سه بازه دارد: ۶ ماه، یک سال و سه سال پیش. بازهٔ کوتاه برای دارایی‌های پرنوسانی مثل طلا و دلار می‌تواند گمراه‌کننده باشد، چون یک خبر یا شوک چندروزه می‌تواند کل رتبه‌بندی را عوض کند. بازهٔ سه‌ساله این نویز را هموار می‌کند، ولی ممکن است تغییر رژیم اخیر بازار را پنهان کند.
سه عینک جدا برای دیدن همان عدد:
هشداراگر دادهٔ تورم یا نرخ دلار برای آن بازه در دسترس نباشد، ابزار خودش به مبنای اسمی برمی‌گردد و همان‌جا اعلام می‌کند. یعنی هیچ‌وقت با فرض بی‌پایه عددی نمی‌سازد.
سه داستان متفاوت، که هر سه به یک اندازه واقعی‌اند. فرض کن یک سال پیش ۱۰ میلیون تومان داشتی و ارقام زیر فرضی‌اند، نه دادهٔ زندهٔ سایت:
| دارایی | اسمی (میلیون تومان) | دلاری (رشد دلار ۳۱٪) | تورم‌زدوده (تورم ۳۵٪) |
|---|---|---|---|
| صندوق طلا | ۱۴٫۲ | +۸٫۴٪ | +۵٫۲٪ |
| دلار آزاد | ۱۳٫۱ | ۰٪ | −۳٫۰٪ |
| صندوق درآمد ثابت | ۱۲٫۸ | −۲٫۳٪ | −۵٫۲٪ |
| صندوق سهامی | ۱۲٫۵ | −۴٫۶٪ | −۷٫۴٪ |
در مبنای اسمی همه سود کرده‌اند و طلا برنده است. در مبنای دلاری فقط طلا از دلار جلو زده. در مبنای تورم‌زدوده، درآمد ثابت و سهام با وجود رشد اسمی، قدرت خرید را کم کرده‌اند و فقط طلا مثبت مانده است.
نه کامل. این ابزار یک نمای سریع و شفاف است، با مجموعهٔ محدودی از دارایی‌های نمایندهٔ نقدشونده و فقط سه بازه. برای تصمیم واقعی سبد، باید ریسک و افق زمانی خودت را هم وارد کنی؛ ریسک یعنی چه و چرا حذف‌شدنی نیست نقطهٔ شروع خوبی است.
چون این ابزار فقط دارایی‌هایی را نشان می‌دهد که دادهٔ روزانهٔ کافی و قابل‌اتکا در پایگاه‌دادهٔ سایت دارند. چیزی که دادهٔ کافی نداشته باشد، بی‌سروصدا از فهرست کنار گذاشته می‌شود تا عدد ساختگی نسازد.
چون ابزار فعلاً محدود به سه بازهٔ ۶ ماه، یک سال و سه سال است؛ این محدودیت از طول تاریخچهٔ پیوستهٔ دادهٔ صندوق‌ها می‌آید. با انباشته‌شدن تاریخچهٔ بیشتر، بازه‌های بلندتر هم ممکن است اضافه شود.
چون در این مبنا همه‌چیز نسبت به رشد خود دلار سنجیده می‌شود. همین ویژگی است که نشان می‌دهد کدام دارایی واقعاً از دلار جلو زده و کدام عقب مانده.
رشد قیمت جهانی بیت‌کوین (به دلار) ضرب‌در رشد دلار آزاد در همان بازه؛ یعنی اثر دو بازار جهانی و داخلی با هم دیده می‌شود.