سرانهٔ خرید حقیقی یعنی ارزش خرید حقیقی‌ها تقسیم بر تعداد کدهای خریدار حقیقی: به‌طور متوسط هر خریدار امروز چند تومان پول گذاشته است. «بازار باشه» این عدد را به میلیون تومان نشان می‌دهد. سرانهٔ فروش هم دقیقاً به همین شکل از سمت فروش حساب می‌شود.
این عدد برای همین مهم است که تابلو را از «چقدر» به «چه کسی» می‌برد. یک نماد می‌تواند حجم بالایی بخورد و باز هم تمام آن حجم بین هزاران کد خرد پخش شده باشد؛ سرانه همان تفاوت را اندازه می‌گیرد.
فرمول ساده است:
سرانهٔ خرید حقیقی = (حجم خرید حقیقی × قیمت) ÷ تعداد کدهای خریدار حقیقی
قیمت را از قیمت پایانی برمی‌داریم (و اگر نبود، از آخرین معامله) و چون قیمت تابلو به ریال است، حاصل را بر ۱۰ تقسیم می‌کنیم تا تومان شود. بعضی منابع سرانه را «حجم ÷ تعداد کد» تعریف می‌کنند که واحدش سهم است، نه تومان. آن تعریف برای مقایسهٔ دو نماد به درد نمی‌خورد: ۱۰ هزار سهم از نمادی با قیمت ۵۰۰ تومان و ۱۰ هزار سهم از نمادی با قیمت ۵۰ هزار تومان، دو دنیای متفاوت پول‌اند. سرانهٔ تومانی این مشکل را ندارد.
مثالدر یک نماد، ۱۰۰ کد حقیقی امروز روی هم ۵ میلیارد تومان خریده‌اند. سرانهٔ خرید حقیقی می‌شود ۵٬۰۰۰ میلیون تومان ÷ ۱۰۰ = ۵۰ میلیون تومان.
حالا همان ۵ میلیارد تومان را بین ۵٬۰۰۰ کد پخش کن: سرانه می‌شود ۱ میلیون تومان. حجم، ارزش معاملات و حتی ورود پول حقیقی در هر دو حالت یکسان است؛ فقط سرانه فرق می‌کند و تنها همین عدد می‌گوید در حالت اول پول درشت در کار بوده و در حالت دوم جمعیت خرد.
هیچ آستانهٔ رسمی وجود ندارد و عددها با شرایط بازار جابه‌جا می‌شوند. این جدول قاعده‌های تجربی رایج است، نه قانون:
| سرانهٔ خرید حقیقی | خواندن رایج |
|---|---|
| زیر ۱۰ میلیون تومان | خرید خرد و پراکنده |
| ۱۰ تا ۳۰ میلیون تومان | عادی برای بیشتر نمادها |
| ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان | بالاتر از معمول، ارزش نگاه دارد |
| بالای ۵۰ میلیون تومان | پول درشت؛ دکمهٔ «قدرت خریدار بالا» در اسکرینر هم همین آستانه را می‌گذارد |
| بالای ۲۰۰ میلیون تومان | معمولاً تعداد کد بسیار کم است، نه هجوم پول |
ولی مهم‌تر از جدول، یک قاعده است: سرانه را با تاریخ خودش بسنج، نه با بازار. در نمادی که معمولاً سرانهٔ ۵ میلیون تومانی دارد، سرانهٔ ۲۵ میلیونی یک خبر است؛ در نمادی که همیشه سرانه‌اش ۶۰ میلیون است، همان ۶۰ هیچ خبری نیست. در بازار داغ کل سرانه‌ها بالا می‌روند و در بازار سرد پایین.
هیچ‌وقت تنها. سرانهٔ خرید بدون سرانهٔ فروش نصف تصویر است، و نسبت این دو همان قدرت خریدار به فروشنده است. سه ترکیب را به‌خاطر بسپار:
عدد سوم را هم فراموش نکن: ورود و خروج پول حقیقی می‌گوید جمع این جابه‌جایی به سود کدام سمت تمام شده است.
چهار حالت رایج:
هشدارسرانهٔ بالا تضمین رشد نیست و هیچ‌وقت به‌تنهایی دلیل خرید نیست. تنها چیزی که می‌گوید این است که پول امروز در دست کمتری جمع شده؛ نه اینکه آن دست‌ها درست تصمیم گرفته باشند.
به‌جای باز کردن نماد به نماد، از اسکرینر تابلوخوانی استفاده کن: سرانهٔ خرید حقیقی یکی از معیارهای قابل فیلتر و قابل مرتب‌سازی است و می‌توانی چند شرط را با «و» ترکیب کنی.
دکمهٔ آمادهٔ «قدرت خریدار بالا» همین کار را در یک کلیک می‌کند: سرانهٔ خرید حقیقی بالای ۵۰ میلیون تومان و قدرت خریدار بالای ۱٫۵، مرتب‌شده بر اساس قدرت. اگر می‌خواهی همین شرط‌ها را روی دیده‌بان رسمی بورس بنویسی، فیلترنویسی مقدماتی را ببین.
بله، ولی سرانهٔ حقوقی معمولاً بی‌معنی است، چون تعداد کدهای حقوقی در یک نماد اغلب یک تا چند عدد است و میانگین‌گیری روی آن چیزی به ما نمی‌گوید.
سه دلیل: واحد (ریال یا تومان)، انتخاب قیمت (پایانی یا آخرین معامله)، و لحظهٔ به‌روزرسانی آمار. ترتیب نمادها معمولاً یکی است، عددها کمی فرق می‌کنند.
یعنی خریدارهای درشت در حال جذب عرضه‌اند و هنوز نتوانسته‌اند قیمت را بالا نگه دارند. این نه خوب است نه بد؛ فقط باید چند روز ادامه‌اش را ببینی.
برای صندوق‌های سهامی و طلا بله، چون معاملات‌شان رفتار سرمایه‌گذاری واقعی است. برای صندوق درآمد ثابت عملاً نه.