قیمت پایانی نمادی که فردا صبح مبنای محاسبهٔ سقف و کف قیمت می‌شود، تقریباً هیچ‌وقت دقیقاً همان آخرین قیمت معامله نیست؛ میانگین وزنی همهٔ معاملات امروز است. اگر امروز حجم معامله‌شده به اندازهٔ حجم مبنا برسد یا از آن بگذرد، همان میانگین وزنی کامل قیمت پایانی می‌شود. اگر حجم کمتر از حجم مبنا باشد، فقط بخشی از آن تغییر در قیمت پایانی می‌نشیند و بقیه‌اش باید روز بعد جبران شود.
چون قیمت پایانی «آخرین قیمت» نیست، «میانگین وزنی همهٔ معاملات امروز» است. اگر ۱۰۰ سهم اول امروز به ۱٬۰۰۰ تومان معامله شده باشند و آخرین ۱۰ سهم روز به ۱٬۰۵۰ تومان، آخرین قیمت معامله ۱٬۰۵۰ است ولی قیمت پایانی چیزی نزدیک ۱٬۰۰۵ تومان می‌شود، چون وزن بیشتر معاملات روی ۱٬۰۰۰ تومان بوده.
این تفاوت مهم است چون قیمت پایانی، نه آخرین معامله، مبنای محاسبهٔ سود و زیان روزانهٔ پرتفوی توست و فردا هم مبنای دامنهٔ نوسان می‌شود. جزئیات دامنه را در دامنهٔ نوسان امروز چند درصد است؟ خوانده‌ای.
حجم مبنا آن تعداد سهمی از یک نماد است که سازمان بورس تعیین کرده باید در یک روز معامله شود تا قیمت پایانی بتواند کل دامنهٔ نوسان را طی کند؛ ابزاری برای جلوگیری از جابه‌جایی قیمت پایانی با حجم خیلی کم.
فرمول پایه‌اش این‌طور است: حجم مبنا تقریباً برابر چهار در ده‌هزار (۰٫۰۴٪) از کل سهام منتشرشدهٔ شرکت است، با این فرض که در طول یک سال دست‌کم ده درصد سهام شرکت باید دست‌به‌دست شود. روی این عدد یک کف و سقف ارزش ریالی هم گذاشته می‌شود که با سرمایهٔ شرکت تغییر می‌کند. عدد نهایی همیشه روی صفحهٔ نماد در تابلو دیده می‌شود؛ خودت محاسبه‌اش نکن.
نکتهصندوق‌های قابل‌معامله (ETF) معمولاً حجم مبنایشان «یک» است؛ یعنی همان میانگین وزنی معاملات، بدون هیچ تعدیلی، قیمت پایانی می‌شود. برای همین قیمت پایانی صندوق همیشه خیلی نزدیک آخرین قیمت تابلوست.
دو حالت دارد:
| حجم معامله‌شدهٔ امروز | قیمت پایانی |
|---|---|
| بیشتر یا مساوی حجم مبنا | همان میانگین وزنی معاملات امروز |
| کمتر از حجم مبنا | قیمت دیروز + (میانگین وزنی امروز − قیمت دیروز) × (حجم معامله‌شده ÷ حجم مبنا) |
یعنی وقتی حجم کم باشد، تغییر قیمت به همان نسبت «کوچک» می‌شود؛ نه صفر، نه کامل.
مثالشرکتی ۵ میلیارد سهم دارد و حجم مبنایش ۲ میلیون سهم است. امروز میانگین وزنی معاملات ۵٪ بالاتر از قیمت پایانی دیروز بوده، ولی فقط ۵۰۰ هزار سهم معامله شده، یعنی ۲۵٪ حجم مبنا. قیمت پایانی امروز فقط ۱٫۲۵٪ (۵٪ × ۲۵٪) رشد می‌کند، نه ۵٪ کامل. اگر فردا هم همین میانگین قیمت ادامه پیدا کند ولی حجم به حجم مبنا برسد، باقی‌ماندهٔ رشد در قیمت پایانی فردا می‌نشیند.
این همان دلیلی است که نماد کم‌معامله، حتی با تقاضای واقعی، آهسته‌آهسته به سمت قیمت هدف حرکت می‌کند؛ نه یک‌باره.
ضریب صف عامل تازه‌ای است که حجم مبنای نمادهای پرصف بازار پایه را کم می‌کند تا قیمت پایانی‌شان راحت‌تر حرکت کند. بازار پایه (زرد، نارنجی، قرمز) از شهریور ۱۴۰۴ «حجم مبنای پویا» دارد که با وضعیت معاملات هر نماد تغییر می‌کند، نه یک عدد ثابت سالانه. طبق اطلاعیهٔ فرابورس، از شنبه ۴ مهر ۱۴۰۵ ضریب صف هم به این فرمول اضافه می‌شود.
ضریب صف از تقسیم میانگین روزانهٔ حجم معاملات هفته بر میانگین روزانهٔ حجم صف به دست می‌آید و بین ۰٫۵ تا ۱ محدود می‌شود. وقتی نمادی صف سنگین دارد ولی معاملهٔ واقعی کم، این ضریب حجم مبنا را تا نصف پایین می‌آورد تا پرشدن حجم مبنا راحت‌تر شود و نماد زودتر بتواند از صف خارج شود.
هشداراین اصلاح فقط برای بازار پایه است، نه بورس یا فرابورس بازار اول و دوم. جزئیات صف و رفتار درست در برابرش را در صف خرید و صف فروش چرا تشکیل می‌شود؟ بخوان.
نه. قیمت پایانی همیشه بین قیمت دیروز و میانگین وزنی معاملات امروز است (اگر حجم به حجم مبنا برسد، خود میانگین وزنی)، ولی الزاماً بین قیمت دیروز و آخرین معاملهٔ امروز نیست.
روی صفحهٔ هر نماد در سامانهٔ رسمی معاملات و در سامانهٔ کارگزاری، کنار حجم معامله‌شدهٔ امروز؛ تابلوخوانی هم نسبت حجم امروز به حجم مبنا را نشان می‌دهد.
چون ارزش پرتفوی روی قیمت پایانی حساب می‌شود، نه آخرین قیمت تابلو. در نمادهای کم‌معامله این دو عدد می‌توانند چند درصد با هم فاصله داشته باشند.
نه، فقط سرعتش را کم می‌کند. اگر تقاضا یا عرضهٔ واقعی چند روز ادامه پیدا کند، حتی با حجم کم، قیمت پایانی روز به روز به سمت سقف یا کف حرکت می‌کند.