بورس، فرابورس و بازار پایه؛ شاخص‌ها، دامنهٔ نوسان، حجم مبنا، صف خرید و فروش، عرضهٔ اولیه، کارمزد و مالیات.
بورس بازار مالکیت شرکت‌هاست: سهم یعنی چه، چه چیزی قیمت را بالا و پایین می‌برد، شاخص کل چه می‌گوید و سفارش تو از کارگزاری تا تابلو چه مسیری می‌رود.
سازمان بورس، بورس تهران، فرابورس، بورس کالا و انرژی، سپرده‌گذاری مرکزی و کارگزاری‌ها — نقش هر نهاد و اینکه سفارش تو از گوشی تا ثبت مالکیت از کجاها رد می‌شود.
شرایط پذیرش، شفافیت و ریسک در بورس تهران، فرابورس و بازار پایه یکی نیست. تابلوهای هر بازار، معنی پایهٔ زرد و نارنجی و قرمز، و اینکه قبل از خرید کجای نماد را نگاه کنی.
چرا شاخص کل سبز است ولی سبد تو قرمز؟ تفاوت شاخص وزنی و هم‌وزن با مثال عددی، معنی عدد شاخص، شاخص صنایع و شاخص ۵۰ شرکت فعال‌تر.
پیش‌گشایش، حراج گشایش، معاملات پیوسته و مرحلهٔ معاملات پایانی (TAL) — هر مرحله چه ساعتی است، در هر کدام چه کاری می‌توانی بکنی و چرا ساعت صندوق‌ها فرق دارد.
دامنهٔ نوسان یعنی سقف و کف قیمتی که هر نماد در یک روز می‌تواند جابه‌جا شود؛ در شهریور ۱۴۰۵ برای سهم و حق تقدم در بورس و فرابورس ۳٪± است (محدودیتی که از مرداد ۱۴۰۳ مانده)، صندوق‌ها عدد خودشان را دارند و بازار پایه دامنهٔ تنگ‌تری دارد.
قیمت پایانی که فردا مبنای دامنهٔ نوسان می‌شود، معمولاً با آخرین قیمت معاملهٔ امروز یکی نیست؛ حجم مبنا تعیین می‌کند چقدر از تغییر قیمت واقعاً در قیمت پایانی بنشیند. فرمول، مثال عددی و اصلاح تازهٔ «ضریب صف» در بازار پایه.
صف یعنی همهٔ سفارش‌ها روی سقف یا کف دامنهٔ نوسان جمع شده‌اند و طرف مقابل کافی نیست. حجم صف چه چیزی به تو می‌گوید، عرضه در صف چطور کم‌کم بیرون می‌آید و رفتار درست در برابر صف چیست.
هر خرید و فروش سهام حدود یک و ربع درصد کارمزد و مالیات دارد؛ سمت خرید ارزان‌تر و سمت فروش با مالیات ۰٫۵٪ سنگین‌تر است. جدول کامل نرخ‌ها برای سهام، صندوق‌ها و ETF، و یک مثال عددی روی ده میلیون تومان.
سهمی که امروز می‌خری همان روز در پرتفویت می‌نشیند، ولی وجه فروش دو روز کاری بعد قابل برداشت است. درخواست وجه، زمان واریز و اینکه «واریز آنی» اصلاً چیز دیگری است.
عرضهٔ اولیه یعنی ورود سهم یک شرکت به بورس. روش رایج امروز ترکیبی است؛ اول صندوق‌ها قیمت را کشف می‌کنند و بعد باقی سهم با همان قیمت بین کدهای حقیقی تقسیم می‌شود. چطور شرکت کنی، چقدر پول لازم است و چرا سودش تضمینی نیست.
نماد به دلایل مشخصی مثل مجمع، افشای اطلاعات با اهمیت یا نوسان غیرعادی قیمت متوقف می‌شود و با یک حراج تک‌قیمتی بازمی‌گردد؛ گاهی هم بدون محدودیت دامنهٔ معمول. دلایل رایج توقف و رفتار روز بازگشایی.