ضرب‌المثل قدیمی بازار درست است: همهٔ تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذار. دلیلش ساده است: آیندهٔ هیچ دارایی‌ای قطعی نیست و برندهٔ هر سال از قبل معلوم نیست. وقتی پول بین چند دارایی متفاوت پخش می‌شود، افت یکی را رشد دیگری جبران می‌کند و مسیر کل سبد هموارتر می‌شود، بدون اینکه از بازده بلندمدت چیز زیادی کم شود. این تقریباً تنها جای بازار است که چیزی مجانی به دست می‌آید.
نوسان سبد را، نه انتظار بازده را. بازده سبد میانگین وزنی بازده اجزایش است، ولی نوسان سبد کمتر از میانگین وزنی نوسان‌ها درمی‌آید، به شرطی که اجزا با هم هم‌جهت نباشند. همین اختلاف، همان ناهار مجانی است.
و یادت باشد چه چیزی را کم نمی‌کند: ریسک کل بازار. اگر همهٔ سبدت سهام باشد، تنوع بین سی نماد جلوی ریزش سراسری بازار را نمی‌گیرد. این همان ریسک سیستماتیکی است که در ریسک یعنی چه؟ دیدی.
هم‌بستگی یعنی دو دارایی چقدر با هم حرکت می‌کنند. عددی بین منفی یک و مثبت یک است:
در بازار ایران، طلا و دلار معمولاً هم‌بستگی بالایی با هم دارند (هر دو از نرخ ارز اثر می‌گیرند)، ولی صندوق درآمد ثابت با سهام تقریباً بی‌ربط حرکت می‌کند. عددهای به‌روز این رابطه‌ها را در هم‌بستگی دارایی‌ها در بازار ایران می‌بینی.
تنوع الکی یعنی چند اسم مختلف که یک شرط‌اند. اگر همهٔ نمادهای سبدت با یک خبر واحد بالا و پایین می‌روند، سبد نداری؛ یک پوزیشن بزرگ داری با ده تا رسید.
| تنوع الکی | چرا کار نمی‌کند | تنوع واقعی |
|---|---|---|
| ده نماد از گروه فلزات اساسی | همه به نرخ جهانی فلز و دلار وابسته‌اند | سهام + طلا + درآمد ثابت |
| سه صندوق سهامی از سه مدیر | سبد هر سه از یک بازار پر شده است | صندوق سهامی + صندوق طلا + صندوق درآمد ثابت |
| سهم پتروشیمی + صندوق طلا + دلار | هر سه از یک محرک (نرخ ارز) اثر می‌گیرند | یکی از این سه + دارایی ریالی کم‌نوسان |
| بیست نماد کوچک بازار پایه | نقدشوندگی هر بیست‌تا در روز بد یکی است | نمادهای پرمعامله + بخش کم‌نوسان |
مثالصد میلیون تومان را در ده نماد از یک صنعت پخش می‌کنی و احساس می‌کنی سبد ساخته‌ای. در ریزش آن صنعت، هر ده نماد با هم صف فروش می‌شوند و سبدت مثل یک سهم واحد رفتار می‌کند. اگر آن صنعت ۳۰٪ بریزد، ۳۰ میلیون تومان از دست رفته است. حالا همان صد میلیون را ۵۰ میلیون صندوق درآمد ثابت، ۳۰ میلیون صندوق سهامی و ۲۰ میلیون صندوق طلا فرض کن. اگر صندوق سهامی در همان روزها ۲۰٪ بیفتد و طلا و درآمد ثابت تقریباً ثابت بمانند، زیان کل ۶ میلیون تومان است (۳۰ × ۰٫۲)، یعنی یک‌پنجم حالت اول.
برای شروع، سه کلاس دارایی کافی است: یک بخش کم‌نوسان ریالی، یک بخش رشدمحور و یک پوشش ارزی-طلایی. تعداد زیاد فقط کار را سخت می‌کند و بعد از حد مشخصی سودی اضافه نمی‌کند.
ساده‌ترین راه اجرای این تنوع با مبلغ کم، صندوق است. با خرید یک واحد صندوق سهامی در ده‌ها شرکت شریک می‌شوی و لازم نیست خودت ده سهم بخری. همین را در صندوق بورسی چیست؟ باز کرده‌ایم.
هشدارتنوع بیش از حد هم هزینه دارد. بیست قلم در سبد یعنی پیگیری بیست دارایی، کارمزد بیشتر و در عمل بازدهی نزدیک به میانگین بازار، بدون مزیتی که بابتش زحمت کشیده‌ای.
وزن‌ها از افق و پروفایل ریسکت درمی‌آیند، نه از حال‌وهوای بازار. یک سبد محافظه‌کار وزن بالایی به درآمد ثابت می‌دهد و یک سبد تهاجمی وزن بیشتری به سهام. چارچوب کامل این تصمیم در تخصیص دارایی است.
ابزار «سبد پیشنهادی من» همین کار را با مبلغ واقعی تو انجام می‌دهد و برای هر قلم دلیل می‌آورد. وزن‌ها هم با گذر زمان به هم می‌خورند و باید گاهی بازچینش شوند.
قدم بعدی این است که بدانی این سبد را چطور و با چه ریتمی بخری: خرید ماهانه (پله‌ای) چرا جواب می‌دهد؟
بله، با صندوق‌ها. قیمت هر واحد بیشتر صندوق‌های بورسی کمتر از چند صد هزار تومان است، پس با همین مبلغ می‌شود سه کلاس دارایی را با هم داشت.
معمولاً نه. قلم کم‌بازده اغلب همان چیزی است که در سال بد سبد را نگه می‌دارد. تصمیم حذف باید از تغییر کارکرد آن دارایی بیاید، نه از عقب‌ماندن یک‌ساله.
کم. بیشتر رمزارزها با بیت‌کوین هم‌جهت حرکت می‌کنند، پس ده رمزارز مختلف عملاً یک شرط بزرگ‌اند، نه یک سبد.
از نظر ریسک بازار نه، چون دارایی‌ات همان است. از نظر دسترسی و ریسک سامانه شاید، ولی این موضوعی جدا از تنوع‌بخشی سرمایه‌گذاری است.