تنوع واقعی وقتی ساخته می‌شود که دارایی‌های سبدت با هم بالا و پایین نروند. در اقتصاد ایران بیشتر دارایی‌ها یک موتور مشترک دارند، نرخ دلار و تورم، پس هم‌بستگی‌ها بالاتر از چیزی است که فکر می‌کنی و سبدی با ده قلم می‌تواند عملاً دو شرط باشد. هم‌بستگی، نه تعداد نماد، معیار درست تنوع است.
هم‌بستگی عددی بین ۱− و ۱+ است که می‌گوید دو دارایی چقدر هم‌زمان حرکت می‌کنند:
سه چیزی که هم‌بستگی نیست: علیت (دو دارایی می‌توانند هم‌حرکت باشند بدون اینکه یکی علت دیگری باشد)، ثابت (عدد هر دوره تغییر می‌کند) و کامل (فقط رابطهٔ خطی را می‌بیند و جهش‌های ناگهانی را خوب نشان نمی‌دهد).
مثالدو دارایی داری که هر کدام نوسان سالانهٔ ۳۰٪ دارند و نصف پولت در هر کدام است. در این حالت نوسان سبد فقط به هم‌بستگی آنها بستگی دارد:
هم‌بستگی نوسان سبد ۱+ ۳۰٪ ۰٫۵ ۲۶٪ ۰ ۲۱٫۲٪ ۰٫۵− ۱۵٪ بدون اینکه بازده موردانتظار عوض شود، فقط با انتخاب دارایی‌های کم‌هم‌بسته، نوسان نصف شده است. این تنها «ناهار مجانی» شناخته‌شده در سرمایه‌گذاری است.
دلار و طلا تقریباً با هم می‌روند، بورس با فاصله دنبالشان می‌آید و اخزا تقریباً مستقل است. این الگو کیفی است، نه عدد دقیق، ولی بارها تکرار شده است:
سه نکته از همین شکل درمی‌آید:
چون سهم‌های بزرگ بورس تهران عمدتاً یک خانواده‌اند: کامودیتی‌محور و دلاری. اگر ده نماد بخری که همه‌شان فلزی و پتروشیمی باشند، ده شرط مستقل نگرفته‌ای؛ یک شرط روی نرخ دلار و قیمت جهانی کامودیتی گرفته‌ای که ده‌بار تکرار شده است.
تشخیصش ساده است: نگاه کن ببین در روزهای بد، همهٔ قلم‌های سبدت با هم منفی می‌شوند یا نه. اگر بله، تنوع نداری. سبدچین همین را با ستون «سهم هر قلم از ریسک سبد» و عدد «تنوع مؤثر» به تو نشان می‌دهد؛ معنی این دو در شارپ، سورتینو و افت سرمایه توضیح داده شده.
در سطح صنعت هم می‌توانی همین کار را بکنی: صفحهٔ «هم‌بستگی صنایع» با بازده روزانهٔ حدود شش ماه اخیر نشان می‌دهد کدام صنایع تقریباً یک حرکت دارند و کدام‌ها مستقل‌ترند.
بالا می‌رود، و دقیقاً وقتی بالا می‌رود که به تنوع بیشترین نیاز را داری. در روزهای هراس، فروشنده اول چیزی را می‌فروشد که بتواند بفروشد، نه چیزی که باید بفروشد. نتیجه این است که قلم‌هایی که ماه‌ها مستقل حرکت می‌کردند، در یک هفته با هم پایین می‌آیند.
در بازار ایران این اثر شکل خاص خودش را دارد: وقتی صف فروش سراسری می‌شود، قیمت‌ها عملاً از عرضه و تقاضا جدا می‌شوند و هم‌بستگی اندازه‌گیری‌شده به یک نزدیک می‌شود.
هشدارهیچ عدد هم‌بستگی آرام‌بخشی را که از دورهٔ آرام بازار درآمده، برای برآورد ریسک دورهٔ بحران به کار نبر. برای آن کار باید بدترین پنجره‌های تاریخی سبد را جدا نگاه کنی؛ همان «بدترین ماه» و «بدترین فصل» تاریخی که در بخش سناریو و استرس‌تست نسخهٔ پیشرفتهٔ سبدچین آمده است.
روی بازده هفتگی و با چند احتیاط که نبودشان عدد را خراب می‌کند:
عدد ثابتی ندارد. مهم‌تر از تعداد، این است که هر قلم موتور بازده متفاوتی داشته باشد. چهار قلم از چهار خانوادهٔ متفاوت بهتر از پانزده قلم از یک صنعت است.
از نظر موتور بازده بله، ولی برای سرمایه‌گذار ریالی هر دارایی دلاری بخشی از همان شرط دلار است. ضمناً بازده سبد آن‌وقت با دو ارز اندازه‌گیری می‌شود و مقایسه‌اش سخت است.
به‌ندرت و ناپایدار. نزدیک‌ترین چیز به آن، رابطهٔ اخزا با سهام در دوره‌های افزایش نرخ بهره است: نرخ بالا معمولاً به‌زیان سهام و به‌نفع بازده اوراقی تمام می‌شود که تازه می‌خری.
همیشه روی بازده. هم‌بستگی روی خود قیمت‌ها اعداد نزدیک به یک می‌سازد، فقط به این دلیل که هر دو سری با تورم بالا می‌روند.