سبد معروف ۶۰/۴۰ یعنی ۶۰٪ سهام و ۴۰٪ اوراق دولتی، و برای اقتصادی طراحی شده که تورمش تک‌رقمی است و اوراقش در ریزش بورس رشد می‌کنند. در ایران نه تورم تک‌رقمی است و نه اوراق چنین رفتاری دارند، پس همان منطق با سه پایه بازسازی می‌شود: رشد، سپر تورم، لنگر. آنچه در ادامه می‌آید یک مثال آموزشی برای فهم ساختار است، نه نسخه‌ای برای پول تو.
از یک ایدهٔ ساده: دو دارایی بگذار که در شرایط بد، یکی بالا برود و دیگری پایین. در آن مدل، سهام موتور رشد است و اوراق دولتی ترمز؛ وقتی اقتصاد بد می‌شود بانک مرکزی نرخ بهره را پایین می‌آورد، قیمت اوراق بالا می‌رود و بخشی از زیان سهام را جبران می‌کند.
کل جذابیت این سبد در همان جبران‌کردن است، نه در نسبت ۶۰ به ۴۰. نسبت فقط یک نقطهٔ شروع متعارف است.
چون هر سه فرض زیربنایی‌اش اینجا برقرار نیست:
| فرض سبد ۶۰/۴۰ | وضعیت در ایران |
|---|---|
| تورم پایین و باثبات است | تورم سال‌هاست دورقمی و پرنوسان است |
| اوراق در بحران رشد می‌کنند | اخزا در بحران بیشتر بی‌حرکت می‌ماند تا ناجی |
| ریسک اصلی، رکود اقتصادی است | ریسک اصلی، جهش نرخ ارز و کاهش قدرت خرید است |
نتیجه این است که یک سبد دوپایه در ایران در برابر بزرگ‌ترین ریسک واقعی سرمایه‌گذار، یعنی جهش دلار و تورم، تقریباً بی‌دفاع است. بازده اسمی ۳۰ درصدی اوراق وقتی تورم بالاتر باشد، بازده حقیقی منفی است. منطقش را در تورم با پول نقدت چه می‌کند؟ و دلار و تورم: رابطهٔ بلندمدت دیده‌ای.
هر پایه یک کار مشخص دارد و کار دیگری از آن نخواه:
| پایه | نمونه | کارش چیست | در چه سناریویی نجات می‌دهد |
|---|---|---|---|
| رشد | صندوق سهامی، سهام | بالا بردن بازده بلندمدت | رونق بورس، رشد سود شرکت‌ها |
| سپر تورم | صندوق طلا، گواهی سپردهٔ طلا و سکه | حفظ قدرت خرید | جهش نرخ دلار، تورم شتابان |
| لنگر | صندوق درآمد ثابت، اخزا | کم‌کردن نوسان و آماده‌نگه‌داشتن پول | رکود بورس، دورهٔ نرخ بهرهٔ بالا |
مثالهمان سبد نمونهٔ تخصیص دارایی را برمی‌داریم. پروفایل متعادل، ۱۰۰ میلیون تومان، افق ۵ ساله:
پایه وزن مبلغ (تومان) درآمد ثابت ۴۰٪ ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ سپر تورم (طلا) ۲۵٪ ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ رشد (سهامی) ۳۵٪ ۳۵٬۰۰۰٬۰۰۰ این همان ترکیب پایه‌ای است که سبدچین هوشمند در یونیورس «فقط صندوق‌های بورسی» برای پروفایل متعادل از آن شروع می‌کند. نسخهٔ محافظه‌کار ۶۵/۲۰/۱۵ و نسخهٔ تهاجمی ۱۵/۲۰/۶۵ است (به ترتیب درآمد ثابت، سپر تورم، رشد). وزن نهایی بعد از هدف‌گیری نوسان و وضعیت بازار کمی از این اعداد فاصله می‌گیرد.
اگر خواستی همان ۶۰/۴۰ کلاسیک را نگه داری، معادل ایرانی‌اش این است: ۶۰٪ دارایی‌های ریسکی (سهام + طلا) و ۴۰٪ لنگر. داخل آن ۶۰٪، طلا و سهام را به نسبتی تقسیم کن که با تحمل تو جور باشد.
| سناریو | رشد (۳۵٪) | سپر تورم (۲۵٪) | لنگر (۴۰٪) | حاصل سبد |
|---|---|---|---|---|
| جهش نرخ دلار | با تأخیر مثبت | قوی مثبت | تقریباً بی‌اثر | مثبت |
| رونق سود شرکت‌ها | قوی مثبت | خنثی | تقریباً بی‌اثر | مثبت |
| رکود بورس با نرخ بهرهٔ بالا | منفی | خنثی تا منفی | مثبت کم | کم‌عمق منفی |
| آرامش نرخ ارز و بازار راکد | کم‌رمق | کم‌رمق | مثبت کم | نزدیک نرخ بدون ریسک |
نکتهٔ مهم سطر سوم است: هیچ پایه‌ای در آن سناریو قهرمان نیست. سه‌پایه زیان را کم‌عمق می‌کند، حذفش نمی‌کند.
نکته«۶۰/۴۰» یک عدد مقدس نیست. آنچه اهمیت دارد این است که هر ریسک واقعی زندگی‌ات یک پایه در سبدت داشته باشد و هیچ پایه‌ای بزرگ‌تر از تحملت نباشد.
می‌شود، ولی با اجرت ساخت، ریسک نگهداری و نقدشوندگی کمتر. مقایسهٔ کامل در صندوق طلا، گواهی سپرده یا طلای فیزیکی؟ است.
فنی بله، ولی توجه کن که هر سه (دلار، طلا، رمزارز برای سرمایه‌گذار ریالی) تا حد زیادی یک ریسک را می‌پوشانند. اضافه‌کردنشان تنوع کمتری از آنچه به‌نظر می‌رسد می‌سازد.
اخزا سررسید مشخص دارد و اگر تا سررسید نگهش داری، بازدهش از روز خرید معلوم است؛ صندوق درآمد ثابت نقدشوندگی روزانه و سود متغیر. مقایسه در سپردهٔ بانکی، اخزا یا صندوق درآمد ثابت؟ آمده.
ماهی یک‌بار نگاه کن و فقط وقتی وزن یک پایه بیش از ۵ واحد درصد از هدف دور شده بود، برگردانش. روشش در بازچینش سبد است.