سؤال درست «کدام‌یک بازده بیشتری می‌دهد» نیست؛ هر سه کم‌ریسک‌اند و هرکدام بازده بیشتر را با چیز دیگری معاوضه می‌کند: قفل‌شدن پول یا نوسان قیمت. سؤال درست این است که دقیقاً چه زمانی به این پول نیاز داری. اگر تاریخ دقیق نیاز مشخص است، اخزا نرخی که همان روز خرید می‌بینی را تا همان تاریخ برایت قفل می‌کند. اگر تاریخ نیاز مشخص نیست ولی ممکن است هر روز لازم شود، صندوق درآمد ثابت بدون جریمه هر روز قابل‌فروش است. اگر پول واقعاً چند سال کنار گذاشته می‌شود و به نقدشوندگی سریع نیاز نداری، سپردهٔ بلندمدت بانکی ساده‌ترین گزینه است.
| سپردهٔ بلندمدت بانکی | اخزا | صندوق درآمد ثابت | |
|---|---|---|---|
| نرخ سود از کجا می‌آید | سقف مصوب شورای پول و اعتبار، ثابت | معاملهٔ روزانه در فرابورس | بازده سبد اوراق و سپردهٔ صندوق |
| سررسید دارد؟ | دارد | دارد | ندارد |
| برداشت زودهنگام | با جریمهٔ شکست سپرده | با فروش در تابلو، به قیمت روز | هر روز کاری، بدون جریمه |
| نوسان ارزش تا سررسید | ندارد (نرخ ثابت) | دارد (قیمت روزانه در تابلو تغییر می‌کند) | کم (قیمت واحد معمولاً آرام بالا می‌رود، ولی افت کوتاه‌مدت هم ممکن است) |
| حداقل مبلغ | بسته به بانک | قیمت یک ورقه (کمتر از ۱۰۰ هزار تومان) | قیمت یک واحد |
| مالیات سود (اشخاص حقیقی) | معمولاً معاف | معاف | معاف |
| کد بورسی لازم دارد؟ | خیر | بله | بله |
نرخ سپردهٔ بانکی را شورای پول و اعتبار تعیین می‌کند؛ یک عدد مصوب و یکسان برای همهٔ بانک‌هاست و تا وقتی مصوبه عوض نشود، ثابت می‌ماند. بازده اخزا را هر روز خریدار و فروشنده در تابلوی فرابورس می‌سازند، پس تصویر زنده‌تری از قیمت واقعی پول در بازار است و معمولاً از نرخ سپرده بالاتر می‌نشیند؛ چرایی‌اش در منحنی بازده و پیام آن برای بورس توضیح داده شده. بازده صندوق درآمد ثابت هم از ترکیب همین دو دنیا می‌آید، چون سبدش ترکیبی از اخزا، سپرده و اوراق دیگر است؛ جزئیاتش در صندوق درآمد ثابت جایگزین سپردهٔ بانکی است؟ آمده.
اینجاست که این سه گزینه واقعاً از هم جدا می‌شوند:
مثالفرض کن ۱۰۰ میلیون تومان داری و می‌خواهی آن را ۶ ماه (۱۸۰ روز) کنار بگذاری، ولی احتمال دارد زودتر لازمش داشته باشی. برای اینکه عددها هم‌جنس باشند، سود هر سه را با روش ساده حساب می‌کنیم: مبلغ × نرخ سالانه × ۱۸۰ ÷ ۳۶۵.
| گزینه | نرخ سالانهٔ فرضی | سود در ۱۸۰ روز اگر تا آخر نگه داری | اگر ماه سوم پول لازم شود |
|---|---|---|---|
| سپردهٔ شش‌ماههٔ بانکی | ۱۷٪ | حدود ۸٫۴ میلیون تومان | سپرده شکسته می‌شود؛ سود سه ماه با نرخ کوتاه‌مدت و خیلی کمتر حساب می‌شود |
| اخزای ۱۸۰ روزه با قیمت ۸۴۸٬۰۰۰ ریال | ۳۶٫۳٪ ساده (۳۹٫۷٪ مؤثر؛ نمونهٔ اخزا از صفر) | حدود ۱۷٫۹ میلیون تومان | می‌فروشی به قیمت همان روز بازار؛ ممکن است کمی بیشتر یا کمتر از سود تناسبی (حدود ۹ میلیون) باشد |
| صندوق درآمد ثابت | ۳۲٪ | حدود ۱۵٫۸ میلیون تومان | سود همان سه ماه (حدود ۷٫۹ میلیون)، بدون جریمه |
اعداد این جدول فرضی‌اند تا روش مقایسه را نشان بدهند؛ نرخ واقعی هر گزینه در روز خودش را از بانک، تابلوی اخزا (منحنی بازده سایت) و صفحهٔ همان صندوق بگیر.
بله، و معمولاً هم بهترین کار همین است: پول با تاریخ مشخص در اخزا، پول احتیاطی در صندوق درآمد ثابت، و اگر بخشی از پول واقعاً چند ساله است، در سپرده. لازم نیست همهٔ پول در یک ابزار باشد.
اخزا، چون پشتش خزانه‌داری کل دولت است. سپردهٔ بانکی به توان پرداخت بانک بستگی دارد و تا سقفی زیر پوشش صندوق ضمانت سپرده‌هاست. صندوق درآمد ثابت خودش بدهکار کسی نیست، ولی سبدش شامل اوراق شرکتی و سپرده‌هایی است که ریسک نکول کمی دارند؛ پخش‌شدن سبد این ریسک را کم می‌کند، ولی صفرش نمی‌کند.
چون ترکیب سبدش (سهم اخزا، سپرده، اوراق دیگر) و بازده هرکدام هر روز کمی تغییر می‌کند؛ برخلاف نرخ سپردهٔ بانکی که مصوب و ثابت است.
نه، همان کد بورسی معمولی برای هر دو کافی است. فقط سپردهٔ بانکی است که هیچ کد بورسی نمی‌خواهد.