برای پولی که افق کوتاه دارد، بله؛ برای پول بلندمدت، نه. صندوق درآمد ثابت دست‌کم ۸۵٪ دارایی‌اش را در اوراق بدهی و سپردهٔ بانکی می‌گذارد، سودش روزشمار در ارزش هر واحد می‌نشیند و برخلاف سپردهٔ بلندمدت، برای برداشت پولت جریمه نمی‌شوی. در عوض نرخش تضمین‌شده نیست و مثل هر ابزار کم‌ریسک دیگری، در بلندمدت معمولاً پابه‌پای تورم بالا نمی‌رود.
از چیزی که می‌خرد. سبد این صندوق‌ها عمدتاً از اوراق خزانه (اخزا)، اوراق اجاره و مرابحه، سپردهٔ بانکی و گواهی سپرده تشکیل می‌شود؛ طبق مقررات فعلی دست‌کم ۸۵٪ دارایی باید همین‌ها باشد و سهم کوچکی (حدود یک‌دهم یا کمتر) می‌تواند سهام باشد تا در رشد بازار هم کمی سهیم شود.
هر کدام از این اوراق سود مشخصی دارد که روزبه‌روز تعلق می‌گیرد. همین سود روزانه باعث می‌شود ارزش خالص دارایی (NAV) هر واحد آرام و تقریباً خط‌مستقیم بالا برود. به همین دلیل نمودار قیمت این صندوق‌ها شبیه یک شیب ملایم است، نه شبیه دندانه‌های صندوق سهامی.
هر دو حالت وجود دارد و پیش از خرید باید بدانی صندوقت کدام است.
نکتهدیدن «افت قیمت» در روز پرداخت سود یک صندوق با تقسیم سود، طبیعی است و ضرر نیست. برای مقایسهٔ منصفانهٔ دو صندوق، همیشه بازده با احتساب سود پرداختی را ببین، نه فقط تغییر قیمت واحد را.
هر سه ابزار کم‌ریسک‌اند، ولی در سه چیز فرق دارند: انعطاف، نحوهٔ تعیین نرخ و اینکه سررسید دارند یا نه.
| سپردهٔ بانکی بلندمدت | صندوق درآمد ثابت | اوراق خزانه (اخزا) | |
|---|---|---|---|
| نحوهٔ تعیین بازده | نرخ علی‌الحساب مصوب | متغیر، از بازده سبد اوراق | بازده تا سررسید در لحظهٔ خرید قفل می‌شود |
| برداشت زودهنگام | با جریمهٔ شکست سپرده | هر روز کاری، بدون جریمه | با فروش در بازار، به قیمت روز |
| سررسید | دارد | ندارد | دارد |
| حداقل مبلغ | بسته به بانک | قیمت یک واحد | قیمت یک ورقه |
| مالیات سود برای اشخاص حقیقی | معاف | معاف | معاف |
| ریسک اصلی | تورم | نوسان کوچک بازده | تغییر قیمت پیش از سررسید |
تفاوت عملی مهم همان ستون «برداشت زودهنگام» است: اگر پول را زودتر از موعد از سپردهٔ بلندمدت بیرون بکشی، نرخ سودت به نرخ کوتاه‌مدت برمی‌گردد. در صندوق چنین چیزی وجود ندارد؛ سودی که تا امروز خورده، در قیمت واحد نشسته است. مقایسهٔ کامل‌تر این سه در سپردهٔ بانکی، اخزا یا صندوق درآمد ثابت؟ آمده است.
اگر کد بورسی داری، نسخهٔ قابل‌معامله (ETF) ساده‌تر است: با همان سامانهٔ کارگزاری می‌خری و در ساعت بازار می‌فروشی. نسخهٔ صدور و ابطالی را از سایت خود صندوق می‌خری و نقد شدنش معمولاً یکی دو روز کاری طول می‌کشد.
یک امتیاز بزرگ نسخهٔ بورسی، کارمزد آن است. کارمزد خرید و فروش صندوق درآمد ثابت قابل‌معامله در هر طرف ۰٫۰۱۸۷۵٪ است، یعنی کمترین کارمزد در کل تابلو و حدود یک‌ششم کارمزد صندوق طلا. برای پولی که ممکن است چند بار در سال جابه‌جا شود، همین عدد تفاوت می‌سازد.
مثال۱۰۰ میلیون تومان را در یک صندوق درآمد ثابت بورسی می‌گذاری. کارمزد خرید حدود ۱۸٬۷۵۰ تومان و کارمزد فروش هم همان‌قدر است؛ یعنی کل رفت‌وبرگشت حدود ۳۷٬۵۰۰ تومان. همین مبلغ اگر سهم بود، رفت‌وبرگشتش حدود ۱٬۲۵۱٬۲۰۰ تومان درمی‌آمد، چون فروش سهم علاوه بر کارمزد، مالیات ۰٫۵٪ هم دارد. واحدهای صندوق از این مالیات معاف‌اند.
«کم‌ریسک» یعنی کم، نه صفر. سه ریسک واقعی دارد:
هشدارنرخ سود صندوق درآمد ثابت «تضمین‌شده» نیست و صندوق حق ندارد بازده آینده را تضمین کند. عددی که در تبلیغ‌ها می‌بینی، بازده گذشته است.
چهار عدد کافی است: بازده یک‌ساله در مقایسه با هم‌گروه‌ها، ارزش معاملات روزانه (برای اینکه روز فروش خریدار داشته باشی)، فاصلهٔ قیمت تابلو با NAV، و سیاست تقسیم سود. اندازهٔ صندوق را هم ببین؛ صندوق خیلی کوچک معمولاً نقدشوندگی کمتری دارد.
هزینه‌های داخل صندوق هم بی‌اثر نیست: کارمزد مدیر و ارکان از داخل NAV کم می‌شود و در ابزاری که بازده سالانه‌اش محدود است، یک اختلاف کوچک در هزینه به‌راحتی دیده می‌شود. شرحش در کارمزد و هزینه‌های صندوق است و چک‌لیست انتخاب در مقایسهٔ صندوق‌ها.
این یکی از بهترین کاربردهای این صندوق است، چون هر روز کاری قابل فروش است و جریمهٔ برداشت ندارد. فقط صندوقی را انتخاب کن که ارزش معاملات روزانهٔ خوبی دارد تا روز نیاز، فروش سریع انجام شود.
خیر. سود صندوق‌های سرمایه‌گذاری معاف از مالیات است و هنگام فروش واحدها هم مالیات ۰٫۵٪ فروش سهام را نمی‌پردازی.
چون ترکیب سبدشان یکی نیست: سهم اوراق دولتی، سپردهٔ بانکی و سهام در هر صندوق فرق می‌کند و هزینه‌های هر صندوق هم متفاوت است. همین باعث می‌شود اختلاف چند درصدی بین صندوق‌های ظاهراً مشابه ببینی.
نه. سود به‌صورت روزشمار در قیمت هر واحد نشسته است، پس هر روزی که نگه داشته‌ای سهمش را گرفته‌ای. این دقیقاً همان چیزی است که این صندوق را از سپردهٔ بلندمدت متمایز می‌کند.