مقایسهٔ درست صندوق‌ها با دو قاعده شروع می‌شود: فقط صندوق‌های هم‌نوع را کنار هم بگذار، و بازدهشان را از یک تاریخ مشترک حساب کن. بعد از آن، شش عدد تصمیم را می‌سازند: بازده در مقایسه با هم‌گروه، نوسان و بیشینهٔ افت، حباب امروز، ارزش معاملات روزانه، اندازه و سابقهٔ صندوق، و هزینه‌ها. جدول‌های «بهترین صندوق‌ها» که همهٔ انواع را با هم رتبه می‌دهند، تقریباً همیشه گمراه‌کننده‌اند.
چون دو صندوق را در دو بازهٔ زمانی متفاوت می‌سنجند. اگر بازده یک‌سالهٔ صندوق الف را با بازده شش‌ماههٔ صندوق ب مقایسه کنی، عددها اصلاً هم‌جنس نیستند. حتی بدتر: بازدهی که از یک تاریخ پرنوسان شروع شده، می‌تواند صندوقی معمولی را قهرمان جلوه دهد.
راه درست این است که هر دو سری قیمت را از یک نقطهٔ شروع مشترک بازبچینی: هر دو را روی صد بگذاری و از آنجا به بعد بازده تجمعی هرکدام را ببینی. آن وقت مسیرها قابل مقایسه‌اند، نه فقط عدد آخر.
فقط هم‌نوع‌ها. مقایسهٔ بازده یک صندوق سهامی با یک صندوق درآمد ثابت مثل مقایسهٔ سرعت دوچرخه با اتوبوس است؛ در سالی که بازار سهام رشد کرده صندوق سهامی جلو است و در سال منفی عقب، و هیچ‌کدام دربارهٔ کیفیت مدیریت چیزی نمی‌گوید.
پس اول نوع را از روی افق پولت انتخاب کن (انواع صندوق در ایران) و بعد فقط داخل همان گروه مقایسه کن: درآمد ثابت با درآمد ثابت، طلا با طلا، سهامی با سهامی.
بازده در برابر هم‌گروه، نوسان و بیشینهٔ افت، حباب، ارزش معاملات، اندازه و هزینه. جدول زیر می‌گوید هر کدام چه چیزی را نشان می‌دهد و کجا باید نگران شوی.
| عدد | چه می‌گوید | نشانهٔ هشدار |
|---|---|---|
| بازده هم‌مبدأ (۱ و ۳ ساله) | عملکرد در مقایسه با هم‌گروه‌ها | جهش بازده فقط در یک بازهٔ کوتاه |
| نوسان و بیشینهٔ افت | چقدر در مسیر اذیت می‌شوی | افت سنگین‌تر از هم‌گروه با بازده مشابه |
| حباب امروز | الان گران می‌خری یا نه | حباب بالاتر از دامنهٔ معمول خود صندوق |
| ارزش معاملات روزانه | روز فروش خریدار داری یا نه | فقط چند صد میلیون تومان در روز |
| اندازه و سابقهٔ صندوق | پایداری و نقدشوندگی | صندوق خیلی کوچک یا خیلی تازه |
| هزینه‌های امیدنامه | چقدر از بازده کم می‌شود | کارمزد مدیر بالاتر از هم‌گروه |
جدول بالا جواب کوتاه است؛ چهار عدد اول توضیح بیشتری می‌خواهند.
بازده را با هم‌گروه بسنج، نه با کل بازار. صندوق طلایی که امسال ۴۰٪ بازده داده وقتی خوب است که بقیهٔ صندوق‌های طلا ۳۵٪ داده باشند؛ اگر بقیه ۴۵٪ داده‌اند، آن عدد بزرگ در واقع عقب‌ماندگی است.
نوسان و بیشینهٔ افت را کنار بازده بگذار. دو صندوق با بازده یکسان ولی مسیر متفاوت، دو تجربهٔ کاملاً متفاوت‌اند. صندوقی که در راه ۳۵٪ افت کرده، احتمال اینکه وسط راه بفروشی را بالا می‌برد. مفهوم بازده تعدیل‌شده با ریسک در شارپ و افت سرمایه توضیح داده شده است.
حباب را در لحظهٔ خرید ببین، نه در گزارش سالانه. بهترین صندوق با حباب ۶٪ خرید بدی است. منطقش در حباب صندوق طلا آمده و همان فرمول برای هر صندوق قابل‌معامله‌ای صادق است.
ارزش معاملات روزانه را دست‌کم نگیر. صندوقی که روزی چند میلیارد تومان معامله می‌شود را هر وقت بخواهی می‌فروشی؛ صندوق کم‌معامله ممکن است روز فروش خریدار نزدیک NAV نداشته باشد و مجبور شوی با تخفیف بفروشی.
مثالدو صندوق سهامی را مقایسه می‌کنی. صندوق الف در یک سال گذشته ۴۲٪ بازده داده و صندوق ب ۳۸٪. تا اینجا الف جلوتر است. ولی بیشینهٔ افت الف در همان دوره ۳۱٪ بوده و افت ب ۱۹٪؛ ضمناً حباب امروز الف ۴٫۵٪ است و حباب ب نزدیک صفر. اگر همین امروز بخری، آن ۴ واحد درصد بازده بیشتر با ۴٫۵٪ حباب تقریباً خنثی می‌شود و در عوض یک سبد پرنوسان‌تر خریده‌ای.
چهار ملاک رایج که ظاهر منطقی دارند ولی گمراه می‌کنند:
هشداربازده گذشته تضمین آینده نیست و در صندوق‌های سهامی، رتبهٔ اول یک سال به‌ندرت رتبهٔ اول سال بعد است. بازده گذشته را برای سنجش «ثبات نسبت به هم‌گروه» ببین، نه برای پیش‌بینی.
صفحهٔ مقایسهٔ صندوق‌ها تا هشت صندوق را می‌گیرد، سری قیمتشان را از یک تاریخ مشترک بازمی‌چیند و بازده تجمعی هرکدام را روی یک نمودار می‌کشد. کنار نمودار، جدولی می‌آید که برای هر صندوق حباب نسبت به NAV و آخرین ارزش خالص دارایی را نشان می‌دهد. یعنی هم‌زمان دو سؤال جواب می‌گیرد: کدام بهتر کار کرده و کدام امروز گران‌تر از دارایی واقعی‌اش معامله می‌شود.
چک‌لیست نهایی پیش از ثبت سفارش، پنج خط است:
معمولاً یکی در هر کلاس کافی است. خرید پنج صندوق سهامی، تنوع واقعی نمی‌سازد چون هر پنج‌تا تقریباً یک بازار را می‌خرند؛ تنوع واقعی از ترکیب کلاس‌های متفاوت می‌آید.
هر دو، ولی به‌شکل متفاوت. بازده سه‌ساله دربارهٔ ثبات مدیریت حرف می‌زند و بازده یک‌ساله دربارهٔ وضعیت اخیر. صندوقی که در هر دو بازه نزدیک میانهٔ هم‌گروهش یا بالاتر است، انتخاب مطمئن‌تری از قهرمان یک بازه است.
بیشتر از نظر نقدشوندگی مهم است تا بازده. صندوق خیلی کوچک ممکن است ارزش معاملات کمی داشته باشد؛ صندوق خیلی بزرگ در بازار کم‌عمق ایران گاهی در جابه‌جایی سبدش کند می‌شود.
برای سبد بلندمدت، هر چند ماه یک‌بار کافی است. تکرار هفتگی فقط وسوسهٔ جابه‌جایی می‌سازد و جابه‌جایی یعنی کارمزد و حباب دوباره.