هزینهٔ صندوق دو دسته است. دستهٔ اول کارمزد خرید و فروش روی تابلو است که هر بار معامله می‌کنی از حسابت کم می‌شود و در صورت‌حساب می‌بینی‌اش. دستهٔ دوم هزینه‌های داخلی صندوق است (کارمزد مدیر، متولی، حسابرس و ارکان دیگر) که هر روز از ارزش خالص دارایی (NAV) کسر می‌شود و هیچ‌وقت به‌شکل یک رقم جدا نمی‌بینی‌اش. دستهٔ دوم کم‌سروصداتر است ولی در بلندمدت خیلی بیشتر از دستهٔ اول از بازدهت برمی‌دارد.
کارمزد معاملات را سازمان بورس تعیین می‌کند و بین کارگزاری‌ها یکسان است. برای صندوق‌ها بسته به نوع صندوق فرق می‌کند:
| نوع دارایی | کارمزد خرید | کارمزد فروش | رفت‌وبرگشت |
|---|---|---|---|
| صندوق درآمد ثابت | ۰٫۰۱۸۷۵٪ | ۰٫۰۱۸۷۵٪ | ۰٫۰۳۷۵٪ |
| صندوق مختلط | ۰٫۰۶۰۷۵٪ | ۰٫۰۶۶۱۲۵٪ | ۰٫۱۲۶۸۷۵٪ |
| صندوق طلا و کالایی | ۰٫۱۱۵٪ | ۰٫۱۱۵٪ | ۰٫۲۳٪ |
| صندوق سهامی | ۰٫۱۱۶٪ | ۰٫۱۱۸۷۵٪ | ۰٫۲۳۴۷۵٪ |
| سهام (برای مقایسه) | ۰٫۳۷۱۲٪ | ۰٫۸۸٪ | حدود ۱٫۲۵٪ |
دو نکته در این جدول مهم است. اول اینکه فاصلهٔ صندوق درآمد ثابت با بقیه بسیار زیاد است: رفت‌وبرگشتش حدود یک‌ششم صندوق طلا و حدود یک‌سی‌وسوم سهام است. دوم اینکه بخش بزرگی از کارمزد فروش سهام اصلاً کارمزد نیست، مالیات ۰٫۵٪ فروش است.
مثال۵۰ میلیون تومان را یک بار می‌خری و یک بار می‌فروشی. در صندوق درآمد ثابت کل هزینهٔ این رفت‌وبرگشت حدود ۱۸٬۷۵۰ تومان است، در صندوق طلا حدود ۱۱۵٬۰۰۰ تومان، در صندوق سهامی حدود ۱۱۷٬۳۷۵ تومان و در سهام حدود ۶۲۵٬۶۰۰ تومان. یعنی همان معامله در سهام بیش از سی برابر صندوق درآمد ثابت هزینه دارد.
چون معافیت مالیاتی یکی از امتیازهای قانونی صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. مالیات مقطوع ۰٫۵٪ فروش، روی نقل‌وانتقال سهام و حق تقدم سهام اعمال می‌شود؛ واحدهای صندوق مشمول آن نیستند و سود صندوق هم در دست سرمایه‌گذار مالیات ندارد.
اثر عملی‌اش همان ستون آخر جدول بالاست: اگر قصد داری در طول سال چند بار موضع بگیری و ببندی، تفاوت هزینهٔ سهام با صندوق به چند درصد از سرمایه می‌رسد و این چند درصد مستقیماً از بازدهت کم می‌شود.
در امیدنامهٔ هر صندوق، ذیل عنوان «هزینه‌ها». اجزای اصلی‌اش اینهاست:
همهٔ این اقلام روزانه از NAV کم می‌شوند. یعنی بازدهی که روی تابلو می‌بینی پس از کسر این هزینه‌هاست و لازم نیست چیزی جدا بپردازی؛ ولی این «نپرداختن جدا» باعث می‌شود بیشتر سرمایه‌گذارها اصلاً حواسشان به آن نباشد.
نکتهنرخ‌های این بخش بین صندوق‌ها یکسان نیست و هر صندوق می‌تواند در چارچوب مقررات عدد خودش را داشته باشد. پیش از خرید، بخش هزینه‌های امیدنامه را باز کن؛ دو دقیقه وقت می‌گیرد و برای سال‌ها اثر دارد.
خیلی بیشتر از چیزی که به نظر می‌رسد، چون هزینه هم مثل سود مرکب عمل می‌کند و هر سال روی مبلغ بزرگ‌تری می‌نشیند.
مثال۱۰۰ میلیون تومان در صندوقی که سبدش سالانه ۲۰٪ بازده می‌سازد. اگر هیچ هزینه‌ای نبود، بعد از ده سال ۶۱۹ میلیون تومان می‌شد. اگر سالانه ۲٪ هزینه از NAV کم شود، بازده خالص ۱۸٪ می‌شود و همان مبلغ بعد از ده سال ۵۲۳ میلیون تومان است. تفاوت: حدود ۹۶ میلیون تومان، یعنی نزدیک به کل سرمایهٔ اولیه.
پنج کار عملی که هیچ‌کدام سخت نیست:
برای مقایسهٔ عملی بازده چند صندوق پس از همهٔ این هزینه‌ها، مقایسهٔ صندوق‌ها را ببین؛ بازده تابلو خودش خالص است و هزینه‌های داخلی را در خود دارد.
نه. نرخ کارمزد معاملات را سازمان بورس تعیین می‌کند و یکسان است. بعضی کارگزاری‌ها در قالب باشگاه مشتریان بخشی از سهم خودشان را برمی‌گردانند، ولی نرخ پایه فرق نمی‌کند.
خیر. روزانه از NAV کسر می‌شود، پس عددی که به‌عنوان قیمت واحد و بازده می‌بینی، بعد از کسر آنهاست.
سازوکارشان فرق دارد: به‌جای کارمزد معاملات تابلو، کارمزد صدور و ابطال می‌پردازی که در امیدنامهٔ همان صندوق تعیین شده و گاهی برای ابطال زودهنگام بیشتر است. پیش از خرید، جدول همان صندوق را ببین.
خالص. بازده هر صندوق از تغییر NAV می‌آید و هزینه‌های داخلی پیش‌تر از NAV کم شده‌اند. چیزی که در بازده اعلام‌شده لحاظ نشده، کارمزد معاملهٔ خود تو و حباب لحظهٔ خرید است.