صندوق شاخصی سبدش را طوری می‌چیند که رفتار یک شاخص (مثلاً شاخص کل یا شاخص سی شرکت بزرگ) را تکرار کند؛ مدیرش سهم انتخاب نمی‌کند، پس هزینهٔ مدیریتش معمولاً کمتر است و بازدهش به شاخص نزدیک می‌ماند. صندوق بخشی برعکس، بیشتر پولش را در یک صنعت می‌گذارد، مثل فلزات یا پتروشیمی یا دارو. اولی ابزار «کل بازار را می‌خرم» است و دومی ابزار «روی این صنعت نظر دارم».
با تقلید از وزن‌های شاخص. اگر در شاخص مرجع، یک شرکت پنج درصد وزن داشته باشد، صندوق هم تقریباً پنج درصد از دارایی‌اش را در همان شرکت می‌گذارد. وقتی وزن‌ها در شاخص تغییر کند، صندوق هم سبدش را تنظیم می‌کند.
نتیجه‌اش سه چیز است: بازده نزدیک به شاخص، هزینهٔ مدیریت کمتر (چون تحلیل و انتخاب سهم در کار نیست) و شفافیت بالا، چون هر لحظه می‌دانی داخل صندوق چیست. در عوض، این صندوق هیچ‌وقت خیلی از شاخص جلو نمی‌زند؛ همین‌که عقب نماند کارش را کرده است.
یعنی همان چند دهم درصدی که بازده صندوق شاخصی با خود شاخص فرق می‌کند. چهار چیز این فاصله را می‌سازد: هزینه‌های صندوق که از NAV کم می‌شود، کارمزد معاملاتی که برای تنظیم سبد می‌پردازد، بخش نقدی که ناچار نگه می‌دارد، و تأخیر در بازچینش وقتی وزن‌های شاخص عوض می‌شود.
خطای ردیابی کم، نشانهٔ صندوق شاخصی خوب است. موقع مقایسه، بازده صندوق را با خود شاخص مرجعش بسنج، نه با صندوق‌های سهامی فعال.
برای کسی که دربارهٔ یک صنعت نظر مشخص و دلیل‌دار دارد. مثلاً فکر می‌کنی قیمت جهانی فلزات در ماه‌های آینده بالا می‌رود و می‌خواهی روی شرکت‌های فلزی سرمایه‌گذاری کنی، ولی نمی‌خواهی بین ده شرکت یکی را انتخاب کنی. صندوق بخشی همین کار را می‌کند: ریسک انتخاب شرکت را حذف می‌کند و ریسک صنعت را نگه می‌دارد.
قیمتش را هم می‌پردازی: تنوع صندوق بخشی از صندوق سهامی کمتر است و اگر آن صنعت زمین بخورد، جای دیگری برای جبران نداری.
مثال۵۰ میلیون تومان در یک صندوق بخشی فلزات گذاشته‌ای. در یک فصل، شاخص کل ۵٪ افت می‌کند ولی به‌دلیل افت قیمت جهانی فلز، آن صنعت ۲۵٪ پایین می‌آید. سبد تو حدود ۱۲٫۵ میلیون تومان کم می‌شود، در حالی که اگر همین پول در صندوق شاخصی کل بود، حدود ۲٫۵ میلیون تومان افت می‌کرد. تفاوت در «درستی» انتخاب نیست، در تمرکز آن است.
هر سه سهام می‌خرند؛ تفاوت در این است که چه کسی تصمیم می‌گیرد چه چیزی خریده شود.
| صندوق شاخصی | صندوق سهامی فعال | صندوق بخشی | |
|---|---|---|---|
| انتخاب سهم | ندارد، از شاخص کپی می‌کند | مدیر انتخاب می‌کند | محدود به یک صنعت |
| تنوع | به‌اندازهٔ شاخص | معمولاً زیاد | کم |
| هزینهٔ مدیریت | معمولاً کمتر | بیشتر | متوسط تا بیشتر |
| انتظار منطقی | نزدیک شاخص | می‌تواند جلو یا عقب باشد | وابسته به یک صنعت |
| مناسب برای | نداشتن نظر خاص | اعتماد به تیم مدیریت | نظر مشخص دربارهٔ یک صنعت |
نکتههیچ‌کدام جایگزین دیگری نیست. ترکیب رایج و منطقی این است که هستهٔ سبد سهامی‌ات صندوق شاخصی یا سهامی باشد و اگر نظری دربارهٔ یک صنعت داری، فقط بخش کوچکی از سبد را به صندوق بخشی بدهی.
برای صندوق شاخصی، سه چیز را ببین: شاخص مرجع (کل، هم‌وزن یا سی شرکت بزرگ)، فاصلهٔ بازده صندوق با همان شاخص در یک سال گذشته، و هزینه‌های امیدنامه. هرچه این فاصله کمتر و هزینه پایین‌تر، صندوق بهتر کارش را کرده است.
برای صندوق بخشی، اول از خودت بپرس نظرت دربارهٔ آن صنعت از کجا می‌آید. اگر جواب «چون اخیراً خوب بوده» است، این یک نظر نیست. بعد ترکیب واقعی سبد صندوق را ببین؛ بعضی صندوق‌های بخشی تمرکز سنگینی روی دو سه نماد دارند.
در هر دو حالت، بقیهٔ چک‌لیست انتخاب سر جایش است: حباب امروز، ارزش معاملات روزانه و هزینه‌ها. همه‌اش در مقایسهٔ صندوق‌ها و کارمزد و هزینه‌های صندوق آمده است.
نه بهتر، متفاوت. صندوق شاخصی بازدهی نزدیک شاخص با هزینهٔ کمتر می‌دهد و صندوق فعال شانس جلوزدن از شاخص را دارد، با ریسک عقب‌ماندن. انتخاب بین این دو به اعتماد تو به تیم مدیریت آن صندوق مشخص برمی‌گردد.
شاخص کل را شرکت‌های بزرگ می‌سازند و شاخص هم‌وزن به شرکت‌های کوچک هم وزن برابر می‌دهد، پس رفتارشان در دوره‌های مختلف فرق می‌کند. پیش از خرید ببین صندوق روی کدام‌یک بسته شده است. تفاوت این دو در شاخص کل، هم‌وزن و شاخص صنایع توضیح داده شده است.
قاعدهٔ ثابتی نیست، ولی چون تنوعش کم است، معمولاً به‌شکل بخش کوچکی از سبد سهامی استفاده می‌شود، نه به‌عنوان هستهٔ آن.
بله؛ صندوق ریسک انتخاب شرکت را پخش می‌کند، مدیریت حرفه‌ای دارد، کارمزدش کمتر است و فروش واحدهایش مالیات ۰٫۵٪ فروش سهام را ندارد. ولی ریسک خود صنعت در هر دو حالت یکسان باقی می‌ماند.