صندوق طلا، گواهی سپرده یا طلای فیزیکی؟

برای سرمایه‌گذاری روی طلا چهار راه داری و تفاوتشان در قیمت طلا نیست، در چیزهایی است که به قیمت اضافه می‌شود: حباب، اجرت، کارمزد، مالیات و ریسک نگه‌داری. کم‌هزینه‌ترین راه‌ها گواهی سپردهٔ کالایی و صندوق طلا هستند، چون اجرت ساخت ندارند و معاملاتشان مالیات ندارد. گران‌ترین راه برای سرمایه‌گذاری، طلای زینتی است، چون اجرت ساختش موقع فروش برنمی‌گردد.

چهار راه خرید طلا کدام‌اند؟

هر چهارتا تو را در قیمت طلا شریک می‌کنند، ولی از چهار در مختلف:

• طلای زینتی (۱۸ عیار): فیزیکی می‌خری و در خانه نگه می‌داری. قیمتش وزن ضرب‌در گرم ۱۸ عیار، به‌علاوهٔ اجرت ساخت و سود فروشنده و مالیات بر ارزش افزودهٔ همین دو است. طبق قانون فعلی، اصل طلا از این مالیات معاف است و فقط اجرت و سود مشمول‌اند.
• سکه و شمش فیزیکی: اجرت ساختش از زیورآلات کمتر است، ولی سکه حباب دارد و نگه‌داری فیزیکی ریسک سرقت و ریسک اصالت می‌آورد.
• گواهی سپردهٔ کالایی طلا و سکه: ورقه‌ای که پشتش شمش یا سکهٔ واقعی در خزانهٔ بورس کالا خوابیده. با سامانهٔ معاملاتی می‌خری و می‌فروشی و اگر به حداقل مقدار تحویل برسی، طبق شرایط بورس کالا می‌توانی تحویل فیزیکی بگیری.
• صندوق طلا: صندوق قابل‌معامله‌ای که طبق امیدنامه‌اش بخش عمدهٔ دارایی‌اش را در گواهی سپردهٔ سکه و شمش طلا نگه می‌دارد. با همان کد بورسی معمولی خریدنی است و دامنهٔ نوسان روزانه‌اش ±۱۰٪ است.

جدول مقایسه: کدام‌شان چه هزینه‌ای دارد؟

دو تفاوت در این جدول از بقیه مهم‌ترند. اول اینکه اجرت برنمی‌گردد ولی حباب ممکن است برگردد؛ پس زیورآلات برای سرمایه‌گذاری گزینهٔ خوبی نیست. دوم اینکه گواهی سپرده کد جداگانه می‌خواهد ولی صندوق طلا نه؛ همین یک بند، صندوق را برای شروع ساده‌تر می‌کند.

کارمزدها واقعاً چقدرند؟

کارمزد خرید و فروش صندوق طلا در هر طرف حدود ۰٫۱۲٪ ارزش معامله است؛ یعنی رفت‌وبرگشت کمتر از ۰٫۲۵٪. نرخ دقیق را آخرین مصوبهٔ سازمان بورس تعیین می‌کند. معاملهٔ واحدهای صندوق مالیات ندارد، پس چیزی جز همین کارمزد نمی‌پردازی. این عدد را با کارمزد سهام مقایسه کن که رفت‌وبرگشتش حدود ۱٫۲۵٪ است.

گواهی سپردهٔ کالایی هم کارمزد اندکی دارد و معاملاتش از مالیات معاف است. هزینهٔ انبارداری و ارزیابی فقط وقتی به تو می‌خورد که تحویل فیزیکی بگیری، نه وقتی ورقه را در تابلو می‌فروشی. جزئیات نرخ‌ها را اطلاعیهٔ خود بورس کالا تعیین می‌کند و هر از چندی به‌روز می‌شود، پس قبل از تحویل گرفتن حتماً نرخ روز را ببین.

مثالفرض کن ۱۰۰ میلیون تومان داری. اگر با صندوق طلا وارد شوی، حدود ۱۲۰ هزار تومان کارمزد خرید می‌دهی و در فروش هم همان حدود؛ روی هم کمتر از ۲۵۰ هزار تومان. اگر همین پول را زیورآلات ۱۸ عیار بخری و اجرت و سود فروشنده روی هم ۱۵٪ باشد (فرضی)، از همان اول حدود ۱۵ میلیون تومان از پولت طلا نیست. یعنی هزینه‌ای بیش از ۶۰ برابر، پیش از آنکه قیمت طلا یک ریال تکان بخورد.

حباب در کدام مسیر بیشتر است؟

در سکهٔ فیزیکی، به‌ویژه سکه‌های کوچک. ربع‌سکه به دلیل هزینهٔ ثابت ضرب و تقاضای خرد معمولاً حباب بالاتری دارد؛ دلیلش را در حباب سکه و طلا را چطور حساب کنیم؟ توضیح داده‌ایم.

صندوق طلا حباب دولایه دارد و این نکته را تازه‌واردها معمولاً از قلم می‌اندازند:

1. حباب خود صندوق نسبت به ارزش خالص دارایی (NAV) آن.
2. حباب دارایی پایه، یعنی حباب همان گواهی‌های سکه و شمشی که پشت صندوق نشسته‌اند.

یعنی ممکن است صندوقی بخری که حباب خودش نزدیک صفر است ولی روی سبدی از سکه‌های پرحباب سوار شده. لایهٔ اول را در حباب صندوق طلا یعنی چه؟ توضیح داده‌ایم و لایهٔ دوم را در تابلوی گواهی سپرده، در ستون «حباب»، می‌بینی.

کدام مسیر برای من مناسب‌تر است؟

به سه چیز بستگی دارد: مبلغ، افق زمانی و اینکه آیا فلز فیزیکی می‌خواهی یا فقط قیمتش را.

• مبلغ کم و شروع تازه: صندوق طلا. کد جداگانه نمی‌خواهد، با مبلغ خرد شدنی است و حباب صندوق‌های پرمعامله معمولاً کوچک است.
• مبلغ بزرگ‌تر و حساسیت به حباب: گواهی سپردهٔ شمش طلا. کد بورس کالا لازم دارد ولی به ارزش ذاتی نزدیک‌تر است. مسیر گرفتن کد و خرید را در خرید گواهی سپردهٔ طلا و سکه قدم‌به‌قدم نوشته‌ایم.
• می‌خواهی خود فلز را داشته باشی: سکه یا شمش فیزیکی، یا گواهی سپرده‌ای که بعداً تحویلش را بگیری. اصالت و نگه‌داری با خودت است.
• هدیه و مصرف: طلای زینتی. این خرید مصرفی است و انتظار بازده از آن، همان اشتباه رایج است.

هشدارگواهی‌های سپردهٔ کالایی سررسید دارند. تکلیف ورقه در سررسید (تحویل، انتقال به نماد جدید یا تسویه) را اطلاعیهٔ بورس کالا روشن می‌کند. اگر فکر کنی ورقه‌ای بی‌سررسید خریده‌ای، ممکن است سررسید غافلگیرت کند؛ پیش از خرید، تاریخ سررسید نماد را ببین.

پرسش‌های پرتکرار

صندوق طلا با گواهی سپرده چه فرق ماهوی دارد؟

گواهی سپرده مستقیم روی یک کالای مشخص در انبار است و تو مالک همان مقدار طلایی؛ صندوق طلا سبدی از گواهی‌هاست که مدیریت می‌شود و می‌تواند بخشی را در ابزارهای دیگر بگذارد. صندوق کد جداگانه نمی‌خواهد، گواهی می‌خواهد.

طلای آب‌شده از سکه بهتر است؟

از نظر هزینهٔ ورود معمولاً بله، چون اجرت و حباب کمتری دارد. اما ریسک عیار و اصالت با خودت است و نقدکردنش وابسته به همان بازار فیزیکی است. برای کسی که دنبال سرمایه‌گذاری بلندمدت است، گواهی سپردهٔ شمش همان مزیت را بدون ریسک نگه‌داری می‌دهد.

خرید طلا از بورس کالا مالیات دارد؟

طبق مقررات فعلی، نه. معاملات گواهی سپردهٔ کالایی از مالیات معاف‌اند و مالیات بر ارزش افزوده فقط روی خدمات انبارداری و ارزیابی هنگام تحویل فیزیکی حساب می‌شود، نه روی خود خرید و فروش ورقه.

ساعت معاملات گواهی طلا با بورس یکی است؟

نه. معاملات گواهی سپردهٔ طلا و سکه در بورس کالا بعدازظهر انجام می‌شود و با ساعت بازار سهام یکی نیست. ساعت دقیق هر از چندی تغییر می‌کند، پس مبنا را اطلاعیهٔ روز بورس کالا بگذار.

اگر صندوق طلا حباب داشته باشد، خریدش منطقی است؟

بستگی به افق زمانی‌ات دارد. برای نگه‌داری چندساله چند درصد حباب کم‌رنگ می‌شود، ولی برای خرید چندماهه همان چند درصد می‌تواند تمام بازده را ببلعد. قاعدهٔ ساده این است که قبل از ثبت سفارش، حباب و کارمزد را با هم جمع کنی و ببینی چقدر از پولت واقعاً طلا شده است.

خلاصه

• چهار مسیر خرید طلا در قیمت فلز یکی‌اند و در هزینهٔ اضافه با هم فرق دارند.
• اجرت ساخت برنمی‌گردد؛ پس زیورآلات خرید مصرفی است نه سرمایه‌گذاری.
• کارمزد صندوق طلا حدود ۰٫۱۲٪ در هر طرف است، معامله‌اش مالیات ندارد و دامنهٔ نوسانش ±۱۰٪ است.
• گواهی سپردهٔ کالایی معاف از مالیات است، کد بورس کالا می‌خواهد و سررسید دارد.
• صندوق طلا دو لایه حباب دارد: حباب خودش و حباب سکه و شمش پشتش.