وجه تضمین پولی است که هم خریدار و هم فروشندهٔ یک قرارداد آتی نزد کارگزاری می‌گذارند تا اگر یکی از طرفین زیر تعهدش زد، طرف مقابل بی‌پول نماند. این پول یک‌بار برای همیشه نیست: هر شب بورس کالا حساب همهٔ موقعیت‌های باز را با آخرین قیمت تسویه می‌کند، سود یا زیان همان روز را به وجه تضمینت اضافه یا از آن کم می‌کند، و اگر موجودی زیر آستانهٔ معینی برود، اخطاریهٔ کال مارجین می‌گیری: باید در مهلتی که مقررات تعیین کرده (معمولاً پیش از شروع جلسهٔ بعد) حساب را شارژ کنی، وگرنه موقعیتت به‌صورت اجباری بسته می‌شود.
طبق رویهٔ رایج بازار آتی بورس کالا، وجه تضمین اولیه حدود ۱۰٪ ارزش قرارداد است و بسته به نوع کالا و نوسان اخیرش می‌تواند بین ۱۰ تا ۱۵٪ باشد. این عدد ثابت نیست؛ بورس کالا آن را برای هر قرارداد در اطلاعیهٔ روزانه اعلام می‌کند و می‌تواند در دوره‌های پرنوسان بالاتر برود تا ریسک بازار کنترل شود. قبل از باز کردن هر موقعیت، وجه تضمین اولیهٔ همان نماد را از مشخصات نماد در سامانهٔ کارگزاری بخوان، نه از یک عدد ثابت در ذهن.
هر روز معاملاتی که بازار بسته می‌شود، بورس کالا یک قیمت تسویه برای هر قرارداد اعلام می‌کند. سود یا زیان آن روز از تفاضل قیمت تسویهٔ امروز و دیروز حساب و مستقیم به حساب وجه تضمینت اضافه یا از آن کم می‌شود؛ این یعنی سود و زیانت را لازم نیست تا سررسید صبر کنی، همان شب می‌بینی.
اگر پشت‌سرهم زیان تسویه شوی، موجودی وجه تضمینت از وجه تضمین اولیه پایین‌تر می‌آید. طبق دستورالعمل بورس کالا، وقتی موجودی به آستانه‌ای که در اطلاعیهٔ همان قرارداد اعلام شده (معمولاً حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد وجه تضمین اولیه) برسد، اخطاریهٔ کال مارجین صادر می‌شود. از آن لحظه تا شروع جلسهٔ معاملاتی بعد فرصت داری موجودی را دوباره به سطح وجه تضمین اولیه برسانی؛ اگر این کار را نکنی، کارگزاری طبق قواعد بورس کالا موقعیتت را به‌صورت اجباری می‌بندد تا زیان بیشتر نشود.
هشدارکال مارجین اخطار است، نه مهلت نامحدود. اگر حساب کارگزاری‌ات را چک نکنی، ممکن است موقعیتت درست در بدترین لحظه (کف قیمت برایت) بسته شود. اگر با اهرم کار می‌کنی، رصد روزانهٔ حساب وجه تضمین را جدی بگیر.
مثالفرض کن یک قرارداد آتی نقره با ارزش کل ۱۰۰ میلیون تومان می‌خری (موقعیت خرید). وجه تضمین اولیه‌اش ۱۰٪ یعنی ۱۰ میلیون تومان است و آستانهٔ کال مارجین ۷۰٪ همان عدد، یعنی ۷ میلیون تومان. برای ساده‌شدن حساب، درصدهای حرکت قیمت روی ارزش اولیهٔ قرارداد حساب شده‌اند.
| روز | حرکت قیمت نقره | سود/زیان تسویه | موجودی وجه تضمین | وضعیت |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | افت ۳٪ | ۳ میلیون تومان زیان | ۷ میلیون تومان | درست روی آستانه؛ کال مارجین صادر می‌شود |
| ۲ | رشد ۱٪ | ۱ میلیون تومان سود (پس از واریز ۳ میلیون برای رساندن موجودی به ۱۰) | ۱۱ میلیون تومان | خارج از کال مارجین |
| ۳ | رشد ۵٪ | ۵ میلیون تومان سود؛ موقعیت بسته می‌شود | ۱۶ میلیون تومان | سود خالص ۳ میلیون تومان پیش از کارمزد (۱۶ منهای ۱۳ میلیون واریزی) |
در روز اول با افت ۳٪ نقره، ۳ میلیون تومان از وجه تضمین کم می‌شود و موجودی درست روی آستانهٔ ۷ میلیونی می‌نشیند؛ باید تا شروع جلسهٔ بعد ۳ میلیون تومان واریز کنی. در روز دوم بازار برمی‌گردد و یک میلیون تومان سود اضافه می‌شود. در روز سوم ۵٪ رشد می‌کند و موقعیت را می‌بندی. قیمت نقره در این سه روز روی‌هم حدود ۳٪ بالا رفته، ولی سود خالص تو ۳ میلیون تومان روی ۱۳ میلیون تومانی است که واریز کرده‌ای (۱۰ میلیون اولیه و ۳ میلیون شارژ)، یعنی حدود ۲۳٪ در سه روز. این همان اهرمی است که در قرارداد آتی چیست؟ توضیح داده شد.
اگر تا سررسید موقعیتت باز بماند، روش تسویه (فیزیکی یا نقدی) در مشخصات همان قرارداد از قبل اعلام شده است. برای کالاهایی مثل زعفران و پسته معمولاً تحویل فیزیکی از انبار همان مسیر گواهی سپرده را طی می‌کند؛ برای صندوق طلا تسویه بر پایهٔ واحدهای صندوق است. چون این فرایند وقت‌گیر و دردسرساز است، اکثر معامله‌گران خرد پیش از سررسید موقعیتشان را می‌بندند.
کارگزاری طبق دستورالعمل بورس کالا موقعیتت را به‌صورت اجباری می‌بندد تا زیان بیشتر جمع نشود. این بستن اجباری معمولاً در بدترین قیمت ممکن اتفاق می‌افتد، نه بهترین.
وجه تضمین اولیه پولی است که روز اول برای باز کردن موقعیت می‌گذاری. وجه تضمین لازم (یا آستانهٔ نگهداری) حداقلی است که اگر موجودی زیرش برود، باید دوباره شارژ کنی؛ معمولاً درصدی از همان وجه تضمین اولیه است.
بله. چون هر دو طرف تعهد دارند (نه فقط خریدار)، بورس کالا از هر دو وجه تضمین می‌خواهد، برخلاف خرید سهام که فقط خریدار پول می‌پردازد.
بله، و کار عاقلانه‌ای هم هست. وجه تضمین اضافه فاصلهٔ بیشتری از آستانهٔ کال مارجین می‌دهد و احتمال بسته‌شدن اجباری موقعیت در یک نوسان کوتاه را کم می‌کند.