سلف موازی استاندارد و اختیار معاملهٔ کالایی دو ابزار دیگر بورس کالا کنار قرارداد آتی‌اند: اولی در بازار مالی معامله می‌شود و دومی در بازار مشتقه. سلف موازی استاندارد یعنی امروز پول کالایی را می‌پردازی که هنوز تحویل نگرفته‌ای، با ورقه‌ای که برخلاف سلف عادی، پیش از سررسید هم قابل‌فروش در تابلوست. اختیار معاملهٔ کالایی یعنی امروز حق خرید یا فروش کالا در آینده را می‌خری، بدون اینکه مجبور باشی از آن حق استفاده کنی.
سلف یعنی معاملهٔ نسیه‌ای برعکس: خریدار امروز پول را نقد می‌پردازد و فروشنده (معمولاً تولیدکننده یا بنگاهی که به نقدینگی نیاز دارد) کالا را در تاریخ سررسید تحویل می‌دهد. در سلف سنتی این قرارداد بین همان دو طرف می‌ماند و قابل‌انتقال نیست. سلف موازی استاندارد همین ایده را استاندارد و قابل‌معامله کرده: ورقه‌ای که نشان‌دهندهٔ همان تعهد است روی تابلوی بورس کالا می‌رود، پس دارنده‌اش می‌تواند قبل از سررسید آن را به شخص ثالثی بفروشد، بدون اینکه منتظر تحویل کالا بماند.
بنگاه از این راه بدون گرفتن وام بانکی نقدینگی جمع می‌کند، و خریدار ورقه دارایی‌ای می‌گیرد که پشتوانه‌اش کالای واقعی در آینده است. نمونه‌های این اوراق در بورس کالا بیشتر روی محصولاتی مثل فولاد، فلزات و پتروشیمی منتشر شده‌اند.
مثالفرض کن تولیدکننده‌ای ورقهٔ سلف موازی محصولش را با سررسید شش‌ماهه و قیمت هر ورقه ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال منتشر می‌کند. تو ۱۰۰ ورقه به ارزش ۱۰۰ میلیون ریال (۱۰ میلیون تومان) می‌خری. سه ماه بعد قیمت هر ورقه روی تابلو ۱٬۱۲۰٬۰۰۰ ریال شده است؛ می‌توانی بدون صبر تا سررسید بفروشی و ۱۲ میلیون ریال (۱٫۲ میلیون تومان) سود پیش از کارمزد بگیری، یا نگهش داری تا در سررسید طبق شرایط ورقه تحویل یا تسویه شود.
نکته: سلف موازی استاندارد بدون ریسک نیست. دو ریسک اصلی دارد: ریسک قیمت کالا تا سررسید، و ریسک اعتباری ناشر (اینکه بنگاه بتواند در سررسید کالا را واقعاً تحویل بدهد). قبل از خرید هر ورقهٔ سلف، ناشرش را بشناس.
اختیار معامله همان منطق اختیار معاملهٔ سهام را روی یک کالا پیاده می‌کند: اختیار خرید به دارنده‌اش حق (نه تعهد) می‌دهد کالا را با قیمتی مشخص بخرد، و اختیار فروش حق (نه تعهد) می‌دهد آن را بفروشد. امروز رایج‌ترین نوع فعال، اختیار معامله‌ای است که روی قرارداد آتی صندوق‌های طلا تعریف شده؛ یعنی دارایی پایه‌اش خود کالا نیست، قرارداد آتی همان کالاست.
فرق اصلی اختیار معامله با قرارداد آتی همین «حق در برابر تعهد» است: در قرارداد آتی هر دو طرف موظف‌اند، ولی در اختیار معامله فقط فروشندهٔ اختیار موظف است؛ خریدار فقط یک پریمیوم (قیمت اختیار) می‌پردازد و اگر بازار به نفعش نرفت، ساده‌ترین کار را می‌کند: هیچ کاری نمی‌کند و همان پریمیوم را از دست می‌دهد، نه بیشتر.
| ابزار | چه کسی معمولاً استفاده می‌کند | چرا |
|---|---|---|
| سلف موازی استاندارد | بنگاه‌های تولیدی (فروشنده) و سرمایه‌گذارانی که دارایی با پشتوانهٔ کالا می‌خواهند (خریدار) | تأمین مالی بدون وام؛ بعضی ورقه‌ها با اختیار تبعی حداقل و حداکثر بازده را از پیش مشخص می‌کنند |
| اختیار معاملهٔ کالایی | پوشش‌دهندگان ریسک (تولیدکننده یا خریدار صنعتی) و سرمایه‌گذاران ریسک‌محدود | ضرر خریدار محدود به پریمیوم است و سودش در جهت درست می‌تواند چند برابر آن شود |
هر دو ابزار نقدشوندگی محدودتری از گواهی سپرده و قرارداد آتی اصلی دارند؛ قبل از معامله حتماً حجم و ارزش معاملات روزانهٔ همان نماد را چک کن.
برای سلف موازی استاندارد همان کد بازار مالی بورس کالا کافی است که با آن گواهی سپرده می‌خری. اختیار معاملهٔ کالایی زیرمجموعهٔ بازار مشتقه است و همان کد مشتقهای را می‌خواهد که برای قرارداد آتی لازم است. جزئیات گرفتن هر دو کد در کد معاملاتی بورس کالا را چطور بگیریم؟ آمده. برای مکانیزم پایه‌ای قرارداد آتی که اختیار معامله روی آن سوار می‌شود، قرارداد آتی چیست؟ را ببین.
گواهی سپرده مالکیت کالایی است که همین الان در انبار وجود دارد. سلف موازی استاندارد تعهد به تحویل کالایی است که هنوز تولید یا تحویل نشده؛ ریسکش به همین دلیل بیشتر از گواهی سپرده است.
طبق مشخصات همان ورقه، یا کالا را فیزیکی تحویل می‌گیری یا تسویه به روش اعلام‌شده انجام می‌شود. این جزئیات را در بروشور یا اطلاعیهٔ همان انتشار بخوان.
کمتر از قرارداد آتی. بازار اختیار معاملهٔ کالایی هنوز کوچک است، پس قبل از ورود حجم و تعداد معاملات روزانهٔ همان نماد را ببین که روز خروج خریدار داشته باشی.
نه. اختیار معاملهٔ کالایی فعلاً محدود به تعداد کمی دارایی پایه است، عمدتاً مبتنی بر قرارداد آتی صندوق طلا؛ برای فهرست فعلی به سامانهٔ معاملات کارگزاری‌ات مراجعه کن.