قرارداد آتی توافقی است که امروز امضا می‌شود ولی تحویل و تسویه‌اش در تاریخی مشخص در آینده انجام می‌شود: طرف خریدار متعهد می‌شود مقدار معینی از یک کالا را با قیمتی که همین امروز روی تابلو ثبت شده بخرد، و طرف فروشنده متعهد می‌شود همان کالا را با همان قیمت بفروشد. برخلاف گواهی سپرده که مالکیت کالا را همین امروز به نامت می‌زند، در قرارداد آتی چیزی جز یک تعهد قابل‌معامله نمی‌خری؛ در عوض با درصد کوچکی از ارزش قرارداد وارد آن می‌شوی و همین اهرم می‌سازد.
فهرست دارایی‌های پایه ثابت نیست. قراردادهای آتی بورس کالا در سال‌های اخیر بیشتر روی واحدهای صندوق طلا، شمش طلا، سکهٔ طلا، نقره و زعفران بسته شده‌اند و در دوره‌هایی کالاهایی مثل پسته و زیرهٔ سبز هم قرارداد آتی داشته‌اند. هر کالا چند سررسید هم‌زمان روی تابلو دارد، از نزدیک‌ترین ماه تا چند ماه جلوتر، و هر سررسید نماد جداگانهٔ خودش را دارد.
فهرست دقیق نمادهای فعال و سررسیدهای هر کدام همیشه در حال تغییر است؛ به‌جای حفظ‌کردنش، هر بار قبل از معامله تابلوی زندهٔ ساختار زمانی آتی بورس کالا را ببین که همین سررسیدها را کنار هم می‌چیند.
در سهام همیشه اول می‌خری و بعد می‌فروشی. در قرارداد آتی می‌توانی از هر طرف شروع کنی:
این تقارن یکی از فرق‌های اصلی آتی با بازار سهام است، که در آن فروش استقراضی برای اکثر سرمایه‌گذاران خرد وجود ندارد. در بورس کالا هر دو طرف از روز اول باید وجه تضمین بگذارند، چون هر دو طرف تعهد دارند، نه فقط خریدار؛ جزئیات این وجه تضمین و تسویهٔ روزانه‌اش در وجه تضمین، تسویهٔ روزانه و کال مارجین آمده است.
هر قرارداد آتی یک تاریخ سررسید دارد که در نماد خودش نوشته شده. تا آن تاریخ سه راه پیش رویت است:
نکتهبرای اکثر سرمایه‌گذاران خرد، ورود ناخواسته به فرایند تسویهٔ فیزیکی دردسرساز است. اگر قصد تحویل کالا نداری، تاریخ سررسید قراردادت را یادداشت کن و پیش از آن موقعیت را ببند.
از همین وجه تضمین. برای وارد شدن به یک قرارداد آتی لازم نیست کل ارزش کالا را بپردازی؛ فقط کسری از آن (وجه تضمین اولیه) را می‌گذاری و بقیه از طریق تعهد است، نه پرداخت نقدی. همین یعنی نوسان کوچک قیمت کالا، درصد بزرگی از وجه تضمینت را جابه‌جا می‌کند.
مثالفرض کن یک قرارداد آتی نقره با ارزش کل ۱۰۰ میلیون تومان می‌خری و وجه تضمین اولیه‌اش ۱۰ میلیون تومان است، یعنی حدود یک‌دهم ارزش قرارداد. اگر قیمت نقره فقط ۱۰٪ بالا برود، ارزش قراردادت ۱۰ میلیون تومان بیشتر می‌شود؛ روی وجه تضمین ۱۰ میلیونی‌ات این یعنی سود ۱۰۰٪. همین اهرم اگر قیمت ۱۰٪ پایین برود، دقیقاً همان‌قدر برعکس عمل می‌کند و ممکن است کل وجه تضمینت را از دست بدهی.
| ویژگی | گواهی سپردهٔ کالایی | قرارداد آتی |
|---|---|---|
| مالکیت کالا | همین امروز، به نام تو | فقط اگر تا سررسید نگه داری و تسویهٔ فیزیکی بگیری |
| پول لازم روز اول | معادل کامل ارزش کالا | فقط وجه تضمین (کسری از ارزش) |
| اهرم | ندارد | دارد؛ سود و زیان چند برابر می‌شود |
| امکان سود از افت قیمت | ندارد (باید بفروشی) | دارد (موقعیت فروش) |
| کد لازم | کد بازار مالی بورس کالا | کد مشتقهٔ کالا (جدا از کد بازار مالی) |
| سررسید | بیشتر نمادها ندارند | همیشه دارد |
شرایط گرفتن کد مشتقه در کد معاملاتی بورس کالا را چطور بگیریم؟ توضیح داده شده است.
بله. کد بازار مالی که برای گواهی سپرده گرفته‌ای کافی نیست؛ برای مشتقه (آتی و اختیار معامله) باید کد جداگانه‌ای بگیری. پیش‌نیازش معمولاً امضای بیانیهٔ پذیرش ریسک و افتتاح حساب نزد یکی از بانک‌های عامل است و بعضی کارگزاری‌ها آزمون کوتاهی هم می‌گیرند.
بله، همین ویژگی موقعیت فروش است. لازم نیست کالا را از قبل داشته باشی؛ فقط باید وجه تضمین بگذاری و تا زمانی که موقعیتت باز است، تعهدت را رعایت کنی.
بسته به قرارداد، یا وارد فرایند تسویه (فیزیکی یا نقدی) می‌شوی یا کارگزاری طبق قواعد بورس کالا موقعیتت را می‌بندد. جزئیاتش را همیشه از مشخصات همان نماد و اطلاعیهٔ بورس کالا بگیر.
نه. فقط کالاهایی که نقدشوندگی و استانداردسازی کافی دارند (مثل طلا، نقره و زعفران) روی تابلوی آتی می‌روند؛ بیشتر کالاهای گواهی سپرده مثل مس یا میلگرد فعلاً فقط بازار نقدی دارند.