یاد بگیر›بورس کالا›مقالهٔ ۱۰ از ۱۰

ساختار زمانی آتی و بهرهٔ ضمنی یعنی چه؟

متوسط حدود ۸ دقیقه ·به‌روزرسانی
نکتهٔ کلیدی این مقاله
بهرهٔ ضمنی به‌تنهایی هیچ معنایی ندارد؛ فقط در مقایسه با بازده واقعی اخزا می‌گوید سررسید دور یک قرارداد آتی گران است یا ارزان.

هر کالایی که در بورس کالا قرارداد آتی دارد، معمولاً چند سررسید هم‌زمان روی تابلوست: یکی نزدیک، یکی چند ماه جلوتر. قیمت این سررسیدها با هم فرق دارد، و همین فرق وقتی سالانه شود یک نرخ بهره می‌سازد به اسم بهرهٔ ضمنی. این نرخ به‌تنهایی چیزی نمی‌گوید؛ فقط وقتی آن را با بازده واقعی اوراق خزانه (اخزا) مقایسه کنی معنا پیدا می‌کند: اگر بهرهٔ ضمنی خیلی بالاتر از اخزا باشد، سررسید دور نسبتاً گران قیمت خورده؛ اگر پایین‌تر باشد، نسبتاً ارزان.

ساختار زمانی آتی دقیقاً چیست؟

ساختار زمانی یعنی چیدن قیمت همهٔ سررسیدهای یک کالا کنار هم، از نزدیک‌ترین تا دورترین. اگر قیمت هرچه سررسید دورتر باشد بالاتر برود، به آن کانتانگو می‌گویند؛ اگر پایین‌تر برود، بک‌واردیشن. هیچ‌کدام «درست» یا «غلط» نیست؛ هرکدام پیام متفاوتی از بازار می‌دهند که در ادامه می‌بینی.

بهرهٔ ضمنی از کجا بیرون می‌آید؟

از یک رابطهٔ ساده بین قیمت نقد و قیمت آتی: قیمت آتی معمولاً برابر قیمت نقد به‌علاوهٔ هزینهٔ نگه‌داشتن کالا تا آن سررسید (نرخ بهره، هزینهٔ انبار) است. وقتی دو سررسید از یک کالا را با هم مقایسه کنی، از تفاوت قیمتشان می‌شود نرخ بهرهٔ سالانه‌ای که بازار بین این دو سررسید در نظر گرفته را محاسبه کرد، بدون اینکه لازم باشد قیمت نقد را جداگانه بدانی.

وقتی قیمت سررسید دور از چیزی که فقط نرخ بدون ریسک توجیه می‌کرد بالاتر بایستد، بهرهٔ ضمنی از اخزا بیشتر است.

کانتانگو و بک‌واردیشن چه پیامی دارند؟

کانتانگو (بهرهٔ ضمنی مثبت و معمولاً بالا) یعنی بازار برای نگه‌داشتن کالا تا سررسید دور، پاداش می‌خواهد؛ این حالت طبیعی بیشتر کالاهاست چون هزینهٔ انبار و سرمایهٔ درگیر واقعی است. بک‌واردیشن (بهرهٔ ضمنی پایین یا منفی) یعنی بازار حاضر است سررسید دور را ارزان‌تر بخرد؛ این معمولاً وقتی اتفاق می‌افتد که بازار کمبود کوتاه‌مدت کالای فیزیکی را پیش‌خور می‌کند، یعنی داشتن کالا همین حالا برایش ارزش بیشتری از یک قرارداد کاغذی دارد.

چرا باید بهرهٔ ضمنی را با بازده اخزا مقایسه کرد؟

چون بهرهٔ ضمنی خودش یک نرخ بهره است، و تنها راه فهمیدن «بالا» یا «پایین‌بودنش» مقایسه با نرخ بدون ریسک ریالی واقعی بازار است، نه یک حس کلی. نرخ بدون ریسک همان چیزی است که در منحنی بازده و پیام آن برای بورس از بازده اخزا بیرون کشیده می‌شود.

  • اگر بهرهٔ ضمنی به‌روشنی بالاتر از اخزا باشد، روی کاغذ نگه‌داشتن کالا و فروش هم‌زمان آتی (آربیتراژ نقد و آتی) بیشتر از خرید اخزا می‌دهد؛ به شرطی که هزینهٔ انبار، وجه تضمین و نقدشوندگی این تفاوت را نخورد.
  • اگر بهرهٔ ضمنی پایین‌تر از اخزا باشد، بازار یا افت قیمت را پیش‌خور کرده یا کمبود فیزیکی کالا باعث شده نگه‌داشتن خود کالا ارزش جداگانه‌ای پیدا کند.
  • اگر نزدیک هم باشند، ساختار زمانی «منصفانه» قیمت خورده و فرصت خاصی در آن دیده نمی‌شود.

صفحهٔ ساختار زمانی آتی سایت همین مقایسه را برای هر سررسید انجام می‌دهد: اختلاف بیش از ۵ واحد درصد با نرخ بدون ریسک را «گران‌تر» یا «ارزان‌تر از نرخ بدون ریسک» برچسب می‌زند و کمتر از آن را «هم‌تراز».

با یک عدد واقعی چطور حساب می‌شود؟

مثالفرض کن قرارداد آتی نزدیک یک کالا (۶۰ روز تا سررسید) ۱۰۰ میلیون ریال قیمت دارد و قرارداد دور همان کالا (۱۵۰ روز تا سررسید، یعنی ۹۰ روز بعد از نزدیک) ۱۱۲ میلیون ریال. ۱۲٪ اختلاف در ۹۰ روز، اگر مرکب و سالانه شود، حدود ۵۸٪ می‌شود (۱٫۱۲ به توان ۳۶۵÷۹۰، منهای یک). اگر همان روز بازده اخزای هم‌افق حدود ۳۶٪ باشد، فاصله ۲۲ واحد درصد است، یعنی به‌روشنی بالای اخزا؛ سررسید دور نسبتاً گران قیمت خورده و بازار دارد بابت نگه‌داشتن این کالا تا سررسید دور، بیشتر از نرخ پول پاداش می‌گیرد.

هشدار: این فقط یک سیگنال تحلیلی است، نه توصیهٔ معامله. آربیتراژ واقعی نقد و آتی به هزینهٔ واقعی انبار، وجه تضمین قفل‌شده و نقدشوندگی خود قرارداد گره خورده که هیچ‌کدام در این یک عدد نیست.

پرسش‌های پرتکرار

این عدد یعنی همین حالا بخرم یا بفروشم؟

نه. بهرهٔ ضمنی فقط می‌گوید یک سررسید نسبت به سررسید دیگر و نسبت به نرخ بدون ریسک چطور قیمت خورده؛ تصمیم معامله به هزینه‌های واقعی، وجه تضمین و افق زمانی خودت بستگی دارد.

چرا بعضی کالاها اصلاً ساختار زمانی ندارند؟

چون بعضی کالاها فقط یک سررسید فعال روی تابلو دارند؛ برای ساختن ساختار زمانی حداقل دو سررسید هم‌زمان با معاملهٔ کافی لازم است.

بهرهٔ ضمنی چرا با اخزا مقایسه می‌شود، نه با نرخ سپرده بانکی؟

چون اخزا واقعاً در بازار قیمت می‌خورد و هر روز تازه است، ولی نرخ سپرده مصوب و ثابت است. مقایسه با عددی که هر روز از بازار می‌آید دقیق‌تر است؛ چرایی‌اش در اوراق بدهی چیست؟ توضیح داده شده.

فاصلهٔ کوتاه بین دو سررسید هم قابل‌اعتماد است؟

نه چندان. فاصلهٔ کوتاه (مثلاً چند روز) نرخ سالانه‌شده را بی‌دلیل بزرگ یا کوچک نشان می‌دهد. برای همین صفحهٔ ساختار زمانی سایت برای دو سررسیدی که کمتر از ۱۰ روز فاصله دارند بهرهٔ ضمنی حساب نمی‌کند؛ هرچه فاصله بیشتر باشد، عدد قابل‌اعتمادتر است.

خلاصه

  • ساختار زمانی یعنی چیدن قیمت همهٔ سررسیدهای یک کالا کنار هم؛ کانتانگو یعنی صعودی، بک‌واردیشن یعنی نزولی.
  • بهرهٔ ضمنی از فاصلهٔ قیمت دو سررسید و سالانه‌کردن آن فاصله به دست می‌آید.
  • این نرخ فقط در مقایسه با بازده واقعی اخزا معنا پیدا می‌کند، نه به‌تنهایی.
  • بهرهٔ ضمنی بالاتر از اخزا یعنی سررسید دور نسبتاً گران، پایین‌تر یعنی نسبتاً ارزان یا کمبود فیزیکی کالا.
  • این یک عدد تحلیلی است؛ هزینهٔ انبار، وجه تضمین و نقدشوندگی واقعی در آن لحاظ نشده است.
قدم عملی: ساختار زمانی آتی را ببین
بهرهٔ ضمنی هر سررسید آتی زعفران، طلا، نقره و مس، در برابر بازده واقعی اوراق خزانه — رایگان.
برو ←
این خروجی مدل آماری است، نه توصیهٔ سرمایه‌گذاری. بازده گذشته تضمین آینده نیست و تصمیم و مسئولیت نهایی با خود شماست. پیش از هر خرید، شرایط خودتان را بسنجید.