صفحهٔ نماد در TSETMC را خط‌به‌خط بخوان
صفحهٔ هر نماد در سایت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) چهار لایه اطلاعات دارد: قیمت‌های امروز، حجم و ارزش معاملات، تفکیک خرید و فروش حقیقی و حقوقی، و چند عدد بنیادی مثل EPS و سهام شناور. اگر فقط به قیمت نگاه کنی، سه‌چهارم اطلاعات را جا گذاشته‌ای. مهم‌ترین حرف تابلو در همان جدول کوچک حقیقی و حقوقی زده می‌شود که می‌گوید امروز چند نفر خریدند، چند نفر فروختند و هر نفر چقدر.
یک نکتهٔ فنی را همین اول بدان: همهٔ قیمت‌های تابلوی TSETMC به ریال است. اگر عادت داری تومانی فکر کنی، هر عدد را بر ۱۰ تقسیم کن. ابزار تابلوخوانی «بازار باشه» این تبدیل را خودش انجام می‌دهد و ارقام را تومانی نشان می‌دهد.
قیمت پایانی با آخرین معامله چه فرقی دارد؟
آخرین معامله قیمت آخرین دادوستدی است که انجام شده، ولی قیمت پایانی میانگین وزنی معاملات کل روز است که با حجم مبنا تعدیل می‌شود. این دو تقریباً همیشه با هم فرق دارند و هر کدام کار خودش را می‌کند.
قیمت پایانی سه جای مهم به کار می‌رود: مبنای دامنهٔ نوسان فردا، محاسبهٔ شاخص، و ارزش‌گذاری پرتفوی تو در پایان روز. آخرین معامله فقط می‌گوید همین حالا معامله کجا بسته شده است.
تعریفحجم مبنا حداقل تعداد سهمی است که باید در روز معامله شود تا قیمت پایانی بتواند کل تغییر میانگین وزنی را بپذیرد. اگر حجم معامله‌شده کمتر از حجم مبنا باشد، تغییر قیمت پایانی به همان نسبت کوچک‌تر ثبت می‌شود. سهام بازار پایه حجم مبنا ندارند.
برای همین یک نماد می‌تواند آخرین معامله‌اش روی سقف مثبت ۳٪ باشد ولی قیمت پایانی فقط مثبت ۱٪. (در شهریور ۱۴۰۵ دامنهٔ نوسان سهام ±۳٪ است؛ محدودیتی که از مرداد ۱۴۰۳ برقرار مانده. دامنهٔ عادی مصوب ±۷٪ بود و ممکن است دوباره تغییر کند.) جزئیات این محاسبه را در حجم مبنا و قیمت پایانی ببین.
حجم، ارزش و تعداد معاملات کدام‌شان مهم‌تر است؟
هر سه را با هم بخوان، چون هر کدام یک چیز متفاوت می‌گویند. حجم تعداد سهم جابه‌جاشده است، ارزش همان حجم ضرب در قیمت (به ریال)، و تعداد معاملات یعنی این حجم در چند دادوستد جداگانه رد و بدل شده است.
نسبت ارزش به تعداد معاملات یک عدد کاربردی می‌سازد: میانگین اندازهٔ هر معامله. اگر ارزش بالا ولی تعداد معاملات کم باشد، پول‌های درشت در کارند؛ اگر تعداد معاملات زیاد و اندازهٔ هر معامله کوچک باشد، بازار دست خرده‌معامله‌گرهاست.
عدد کنار دستی‌اش هم «میانگین حجم ماه» است. حجم امروز را همیشه نسبت به آن بسنج، نه به‌تنهایی: حجم سه برابر میانگین ماه روی یک نماد آرام، خودش یک خبر است. این موضوع را در حجم چه می‌گوید؟ کامل‌تر می‌خوانی.
جدول «حقیقی و حقوقی» را چطور بخوانی؟
این جدول هشت عدد دارد و مهم‌ترین قسمت تابلوست: برای خرید و برای فروش، تعداد کدهای حقیقی، تعداد کدهای حقوقی و حجم هر کدام. «حقیقی» یعنی شخص با کد بورسی خودش و «حقوقی» یعنی شرکت، صندوق، بانک یا نهاد.
مثالیک نماد فرضی با قیمت پایانی ۴٬۹۵۰ ریال (۴۹۵ تومان) و حجم کل ۲۰ میلیون سهم:
- خرید حقیقی: ۱٬۲۰۰ کد، ۱۴ میلیون سهم · خرید حقوقی: ۳ کد، ۶ میلیون سهم
- فروش حقیقی: ۲٬۰۰۰ کد، ۱۸ میلیون سهم · فروش حقوقی: ۲ کد، ۲ میلیون سهم
سهم حقیقی از خرید ۷۰٪ و از فروش ۹۰٪ است (۱۴ از ۲۰ و ۱۸ از ۲۰ میلیون سهم). ارزش خرید حقیقی ۶٫۹۳ میلیارد تومان و ارزش فروش حقیقی ۸٫۹۱ میلیارد تومان می‌شود؛ یعنی امروز حدود ۱٫۹۸ میلیارد تومان پول حقیقی از این نماد خارج شده و همان مبلغ را حقوقی‌ها جذب کرده‌اند.
دو قاعده از همین جدول بیرون می‌آید:
- جمع خرید همیشه برابر جمع فروش است. پس خالص حقیقی دقیقاً قرینهٔ خالص حقوقی است. اگر حقیقی‌ها خالص فروشنده‌اند، حتماً حقوقی‌ها خالص خریدارند؛ این کشف نیست، اتحاد حسابداری است.
- تعداد کد مهم‌تر از حجم است. ۱۴ میلیون سهم بین ۱٬۲۰۰ نفر یعنی خرید خرد، و همان ۱۴ میلیون بین ۵ نفر یعنی پول درشت. عددی که این را اندازه می‌گیرد سرانهٔ خرید حقیقی است.
از همین هشت عدد، سه متریک اصلی تابلوخوانی ساخته می‌شود: قدرت خریدار به فروشنده، سرانهٔ خرید و فروش، و ورود و خروج پول حقیقی.
EPS و P/E روی تابلو از کجا می‌آید؟
EPS تابلو معمولاً سود هر سهم در دوازده ماه منتهی به آخرین صورت مالی منتشرشده است و P/E از تقسیم قیمت بر همان EPS به دست می‌آید. این یعنی هر دو عدد گذشته‌نگرند و با انتشار هر گزارش فصلی جدید در کدال به‌روز می‌شوند.
پس P/E پایین روی تابلو لزوماً ارزانی نیست؛ ممکن است سود دوازده ماه گذشته با یک اتفاق یک‌باره (فروش دارایی، تجدید ارزیابی) باد کرده باشد. برای شرکت زیان‌ده هم P/E بی‌معنی و معمولاً خالی است. تفاوت EPS گذشته‌نگر با EPS پیش‌بینی را در EPS، P/E و P/S توضیح داده‌ایم.
نکتهتابلوخوانی و تحلیل بنیادی دو کار جدا هستند. تابلو می‌گوید امروز چه اتفاقی افتاد، بنیادی می‌گوید شرکت چقدر می‌ارزد. یکی را جای دیگری نگذار.
سهام شناور و ارزش بازار چه چیزی را تغییر می‌دهند؟
سهام شناور آزاد درصدی از سهام شرکت است که در دست سهامداران آمادهٔ فروش است و عملاً می‌تواند روی تابلو معامله شود. هر چه این درصد کمتر باشد، پول کمتری برای جابه‌جاکردن قیمت لازم است.
در مثال بالا اگر شرکت ۱۰ میلیارد سهم داشته باشد، ارزش بازارش با قیمت ۴۹۵ تومان حدود ۴٬۹۵۰ میلیارد تومان است. اگر شناور ۲۵٪ باشد، فقط حدود ۱٬۲۳۸ میلیارد تومان از آن واقعاً در گردش است. نماد با شناور ۵٪ و ارزش بازار بزرگ، بازیچهٔ راحت‌تری برای نوسان‌های شدید است.
مظنه‌های خرید و فروش چه می‌گویند؟
بخش عمق بازار چند ردیف اول بهترین سفارش‌های خرید (تقاضا) و فروش (عرضه) را نشان می‌دهد: در هر ردیف تعداد سفارش، حجم و قیمت.
- اگر کل تقاضا روی سقف دامنه جمع شده و عرضه‌ای نیست، صف خرید داری؛ حالت آینه‌ای‌اش صف فروش است. رفتار درست در صف را در صف خرید و صف فروش بخوان.
- فاصلهٔ بین بهترین مظنهٔ خرید و بهترین مظنهٔ فروش، هزینهٔ پنهان ورود و خروج توست. در نمادهای کم‌معامله این فاصله بزرگ است.
- سفارش تا وقتی اجرا نشده قابل حذف است. حجم بزرگ روی یک ردیف لزوماً پول واقعی نیست؛ این دقیقاً یکی از دام‌های تابلوخوانی است.
این اعداد را چطور یک‌جا ببینم؟
ابزار تابلوخوانی «بازار باشه» همین ستون‌ها را برای هر نماد بورس و فرابورس می‌خواند و به‌جای عدد خام، متریک محاسبه‌شده می‌دهد: قدرت خریدار به فروشنده، سرانهٔ خرید و فروش حقیقی به میلیون تومان، ورود و خروج پول حقیقی به میلیارد تومان، سهم حقیقی از خرید و فروش، و بهترین مظنهٔ خرید و فروش. تعداد کدهای هر طرف را نشان نمی‌دهد؛ آن را همین‌جا در جدول حقیقی و حقوقی ببین.
پایین همان صفحه، فهرست «پول هوشمند بازار» کل بازار را بر اساس بیشترین ورود و خروج پول حقیقی و بالاترین قدرت خریدار مرتب می‌کند، تا لازم نباشد نماد به نماد تابلو را باز کنی.
پرسش‌های پرتکرار
چرا قیمت پایانی با آخرین معامله فرق دارد؟
چون قیمت پایانی میانگین وزنی کل معاملات روز است که با حجم مبنا تعدیل می‌شود، ولی آخرین معامله فقط قیمت آخرین دادوستد است. دامنهٔ نوسان فردا روی قیمت پایانی امروز بسته می‌شود، نه روی آخرین معامله.
«حقیقی» و «حقوقی» دقیقاً یعنی چه؟
حقیقی یعنی شخص با کد بورسی شخصی خودش و حقوقی یعنی شرکت، صندوق، بانک یا نهاد. این برچسب دربارهٔ اندازهٔ پول قضاوت نمی‌کند؛ یک کد حقیقی هم می‌تواند ده‌ها میلیارد تومان بخرد.
نمادی که آخرش عدد دارد چیست؟
پسوند عددی نشانهٔ تابلوی دوم یا سوم و معاملات بلوکی و عمده است، نه یک شرکت جدا. این ردیف‌ها آمار متفاوتی دارند و در محاسبات بازار کنار گذاشته می‌شوند. شرحش در معاملات بلوکی و عمده است.
چرا عدد تابلو با عدد سامانهٔ کارگزاری‌ام فرق می‌کند؟
سه دلیل رایج دارد: واحد (ریال در برابر تومان)، لحظهٔ به‌روزرسانی، و اینکه بعضی سامانه‌ها قیمت پایانی و بعضی آخرین معامله را جلو می‌گذارند. قبل از نتیجه‌گیری، واحد و زمان به‌روزرسانی هر دو صفحه را چک کن.
آیا تابلوخوانی به‌تنهایی برای تصمیم کافی است؟
نه. تابلو رفتار امروز را نشان می‌دهد و اعدادش می‌توانند ساختگی باشند. تابلوخوانی وقتی کار می‌کند که کنار روند قیمت و وضعیت بنیادی شرکت خوانده شود.
خلاصه
- صفحهٔ نماد چهار ناحیه دارد: قیمت‌ها، حجم و ارزش، حقیقی و حقوقی، و اعداد بنیادی. همهٔ قیمت‌ها به ریال است.
- قیمت پایانی میانگین وزنی تعدیل‌شده با حجم مبناست و مبنای دامنهٔ فرداست؛ آخرین معامله فقط قیمت آخرین دادوستد است.
- جدول حقیقی و حقوقی هشت عدد دارد و قلب تابلوخوانی است؛ تعداد کد از حجم مهم‌تر است.
- جمع خرید همیشه برابر جمع فروش است، پس خالص حقیقی قرینهٔ خالص حقوقی است.
- EPS و P/E تابلو گذشته‌نگرند و جای تحلیل بنیادی را نمی‌گیرند؛ سفارش‌های عمق بازار هم قابل حذف‌اند.