هر قرارداد اختیار دو طرف دارد و ریسک این دو طرف قرینه نیست. خریدار پریمیوم می‌پردازد و حق می‌گیرد؛ بیشترین زیانش همان پریمیوم است. فروشنده پریمیوم را همان روز اول می‌گیرد و در عوض یک تعهد می‌پذیرد که تا سررسید روی دوشش می‌ماند. برای همین از فروشنده وجه تضمین گرفته می‌شود و از خریدار نه.
خریدار یک حق زمان‌دار می‌خرد و بیشترین زیانش دقیقاً همان پریمیومی است که پرداخته. هیچ اتفاقی در بازار نمی‌تواند او را بیشتر از این بدهکار کند و هیچ وجه تضمینی هم از او بلوکه نمی‌شود.
در عوض، برای اینکه خریدار سود کند قیمت باید تا سررسید از نقطهٔ سربه‌سر عبور کند، نه فقط از قیمت اعمال. سربه‌سر اختیار خرید برابر «قیمت اعمال به‌علاوهٔ پریمیوم» است و سربه‌سر اختیار فروش برابر «قیمت اعمال منهای پریمیوم». همین یک فاصله باعث می‌شود بسیاری از خریدارها در حالتی که جهت را درست حدس زده‌اند هم زیان کنند.
مثالسهمی ۲٬۰۰۰ تومان است. اختیار خرید با قیمت اعمال ۲٬۲۰۰ تومان را با پریمیوم ۶۰ تومان برای هر سهم می‌خری؛ یک قرارداد ۱۰۰۰سهمی یعنی ۶۰ هزار تومان. سربه‌سر تو ۲٬۲۶۰ تومان است. اگر سهم در سررسید ۲٬۲۵۰ تومان باشد، اختیار داخل پول است ولی تو ۱۰ تومان روی هر سهم، یعنی ۱۰ هزار تومان، زیان کرده‌ای. سود واقعی از ۲٬۲۶۰ تومان به بعد شروع می‌شود.
فروشنده متعهد می‌شود که اگر خریدار در سررسید حقش را بخواهد، به آن عمل کند. فروشندهٔ اختیار خرید باید سهم را با قیمت اعمال تحویل بدهد و فروشندهٔ اختیار فروش باید سهم را با قیمت اعمال بخرد. این تعهد به انتخاب او نیست؛ تصمیم با خریدار است.
سود فروشنده سقف دارد و برابر همان پریمیوم است. زیانش اما تا جایی ادامه دارد که قیمت حرکت کند. برای فروشندهٔ اختیار خرید که سهم را ندارد، این زیان از بالا سقف روشنی ندارد؛ برای فروشندهٔ اختیار فروش، بدترین حالت این است که سهم تا نزدیک صفر بیاید و او مجبور شود آن را به قیمت اعمال بخرد.
| خریدار | فروشنده | |
|---|---|---|
| پریمیوم | می‌پردازد | می‌گیرد |
| بیشترین سود | نامحدود (اختیار خرید) | همان پریمیوم |
| بیشترین زیان | همان پریمیوم | بزرگ و گاهی بی‌سقف |
| وجه تضمین | ندارد | دارد و روزانه به‌روز می‌شود |
| گذر زمان | به ضررش | به نفعش |
| احتمال سود در هر معامله | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
این جدول نشان می‌دهد چرا «کدام طرف بهتر است» پرسش غلطی است. فروشنده بیشتر وقت‌ها کم می‌برد و گاهی یک‌جا زیاد می‌بازد؛ خریدار بیشتر وقت‌ها کم می‌بازد و گاهی یک‌جا زیاد می‌برد.
از همان تعهد. چون فروشنده ممکن است در سررسید بدهکار شود، کارگزاری و بورس بخشی از دارایی او را بلوکه می‌کنند تا مطمئن شوند توان اجرای تعهد هست. این مبلغ فرمول دارد، به قیمت پایانی سهم پایه و قیمت اعمال وابسته است و پایان هر جلسهٔ معاملاتی دوباره حساب می‌شود. اگر موجودی از حد لازم کمتر شود، اخطار افزایش وجه تضمین می‌گیری و باید حساب را شارژ کنی یا موقعیت را ببندی.
دو حالت خاص کمتر درگیر وجه تضمین نقدی می‌شوند. در کاوردکال خود سهم پشتوانهٔ تعهد است و به‌جای نقد، سهم بلوکه می‌شود. در پوت نقد-تضمین کل نقد لازم برای خرید سهم را از اول کنار گذاشته‌ای، پس وجه تضمین از همان نقد برداشته می‌شود و کال مارجین عملاً پیش نمی‌آید. جزئیات فرمول و نحوهٔ محاسبه در وجه تضمین و تسویه در بازار اختیار آمده است.
هشدارعددهای وجه تضمین در جدول‌های سایت تخمینی‌اند و برای مقایسهٔ ردیف‌ها به کار می‌روند. عدد قطعی هر نماد روی تابلوی همان نماد منتشر می‌شود و سامانهٔ کارگزاری تو آن را اعمال می‌کند.
چون بخشی از پریمیوم «ارزش زمانی» است و این بخش تا سررسید به صفر می‌رسد. هر روزی که می‌گذرد و اتفاقی نمی‌افتد، قرارداد کمی ارزان‌تر می‌شود؛ یعنی فروشنده می‌تواند آن را ارزان‌تر بخرد و ببندد. اسم این فرسایش روزانه تتا است و در گریک‌ها توضیحش داده‌ایم.
اما این درآمد مجانی نیست. فروشنده در ازای احتمال سود بیشتر، یک زیان بالقوهٔ بزرگ‌تر خریده است. همین است که باعث می‌شود نرخ برد بالای فروش اختیار به‌تنهایی معنایی نداشته باشد؛ در بازده سالانه و احتمال‌ها نشان داده‌ایم چرا.
این دو را نباید یکی گرفت، هرچند در بازار ایران به هر دو گاهی «فروش تعهدی» می‌گویند. فروش اختیار یعنی فروش یک قرارداد اختیار روی تابلوی آپشن و پذیرفتن تعهد آن تا سررسید. در فروش استقراضی، معامله‌گر خود سهم را قرض می‌گیرد و می‌فروشد تا بعد ارزان‌تر بخرد؛ این کار در بورس تهران فقط روی چند نماد محدود و از طریق برخی کارگزاری‌ها ممکن است و در عمل کم‌کاربرد است.
نتیجهٔ عملی: اگر استراتژی‌ای خواندی که در بازارهای خارجی بر پایهٔ فروش استقراضی سهم بسته می‌شود، پیش از اجرا مطمئن شو در ایران پای معادلی برایش هست. این دقیقاً دلیلی است که یک سمت پریتی خرید-فروش در بازار ما عملاً قابل اجرا نیست.
به سه چیز بستگی دارد: انتظارت از جهت، انتظارت از شدت حرکت، و اینکه نوسان امروز گران است یا ارزان.
مشاور سبد اختیار سایت همین سه ورودی را کنار سرمایه و سهم‌هایی که داری می‌گذارد و می‌گوید کدام طرف روی آن نماد امروز عدد بهتری دارد. تصمیم با خودت است؛ ابزار فقط عددها را شفاف می‌کند.
بله. با خرید همان قرارداد روی تابلو موقعیتش بسته می‌شود و وجه تضمین آزاد. شرطش این است که فروشنده‌ای با قیمت معقول روی تابلو باشد؛ روی قراردادهای کم‌معامله همین بستن گران تمام می‌شود.
چون پریمیوم بهای تعهد است، نه پشتوانهٔ آن. بورس باید مطمئن باشد اگر قیمت خلاف تو حرکت کرد، پول اجرای تعهد موجود است. به همین دلیل وجه تضمین با تغییر قیمت پایه هر روز بالا و پایین می‌رود.
نه. احتمال سود هر معامله‌اش معمولاً بالاتر است، ولی اندازهٔ زیان معاملهٔ بازنده هم معمولاً چند برابر سود معاملهٔ برنده است. حاصل این دو در بلندمدت می‌تواند منفی باشد.
با انتخاب سررسید دورتر (زمان بیشتر برای درست‌درآمدن) و قیمت اعمال نزدیک‌تر به قیمت فعلی. هر دو پریمیوم را بالا می‌برند؛ یعنی شانس بیشتر را با پول بیشتر می‌خری، نه مجانی.